HuidaandoeningenWratten en voetwratten: soorten, oorzaken, symptomen en behandeling

Wratten en voetwratten: soorten, oorzaken, symptomen en behandeling

Kleine, platte virale wratten verspreid over de huid van het voorhoofd van een kind.

Wratten (medisch: verrucae) zijn onschuldige, harde knobbeltjes op de huid die ontstaan door een besmetting met het humaan papillomavirus (HPV). Ze komen veel voor, vooral bij kinderen en jongvolwassenen. Volgens Gezondheid en Wetenschap zijn ze boven de 35 jaar zeldzamer. Meestal doet een wrat geen pijn en verdwijnt hij na verloop van tijd vanzelf. Een voetwrat kan wel flink pijn doen bij het lopen, en wratten kunnen zich verspreiden, bloeden of steeds terugkomen. Hieronder lees je hoe je de verschillende soorten herkent, hoe je een voetwrat onderscheidt van eelt, wanneer afwachten verstandig is en welke behandelingen er zijn.

Wat zijn wratten?

Een wrat ontstaat als HPV via een klein wondje of door verweekte huid in de opperhuid terechtkomt. Het virus nestelt zich in de onderste laag van de opperhuid en zet de huidcellen aan tot snellere groei. Zo ontstaat een ruw, verhoornd knobbeltje. Het afweersysteem ruimt het virus vaak na een tijd zelf op. Volgens Thuisarts is de helft van de wratten binnen een jaar vanzelf verdwenen, en na twee jaar zijn bij 2 van de 3 mensen alle wratten weg. Bij volwassenen blijven wratten vaak langer zitten dan bij kinderen.

Wratten kunnen overal op het lichaam ontstaan. Naar plek en vorm onderscheiden artsen deze soorten:

SoortWaar meestalHoe ziet het eruit
Gewone wrat (verruca vulgaris)Vingers, handen, knieën, ellebogen, rond de nagelsHarde, ruwe knobbeltjes die op een kleine bloemkool lijken, van een paar millimeter tot ruim een centimeter, alleen of met meerdere tegelijk
Voetwrat (verruca plantaris)Voetzool, hiel, onderkant van de tenenDoor de druk naar binnen gegroeid, vaak met een dikke eeltlaag erop. Een doornwrat groeit diep en doet pijn bij staan en lopen; een mozaïekwrat breidt zich oppervlakkig uit als een plak van kleine wratjes
Vlakke wrat (verruca plana)Gezicht, handruggen, onderarmen, benenKlein, glad en plat, huidkleurig, roze of lichtbruin, vaak met veel tegelijk; door scheren kunnen ze zich in een rij verspreiden
Draadvormige wrat (verruca filiformis)Gezicht: oogleden, neus, lippen, halsEen dun, vinger- of draadvormig uitsteeksel op een smalle basis
Wratten rond of onder de nagelNagelriemen, nagelranden, onder de nagelVerdikt en ruw; ze kunnen de nagelriem beschadigen en de nagel vervormen, en zijn vaak hardnekkig

In of onder het oppervlak van een wrat zie je vaak kleine zwarte puntjes, met het blote oog of met een dermatoscoop. Dat zijn dichtgestolde haarvaatjes. Ze worden soms ‘wortels’ van de wrat genoemd, maar een wrat heeft geen wortels. Op een donkere huid kunnen wratten donkerder zijn dan de huid eromheen.

Kleine gewone wratten op twee vingersDraadvormige wrat op de rand van het onderste ooglid tussen de wimpers
Gewone wrat op een vinger: ruw, verhoornd knobbeltje met kleine donkere puntjesVoetwrat op het kussentje van de grote teen met zwarte puntjes en onderbroken huidlijnenTwee gewone wratten op de zijkant van de voet bij een donkere huid

Foto’s in de tweede rij (van links naar rechts): 1 – Klaus D. Peter (Wiehl, Duitsland), CC BY 3.0 DE; 2 – Dewdude, CC BY 2.5; 3 – Abbassyma, publiek domein; alle via Wikimedia Commons.

Oorzaken en risicofactoren

HPV is een verzamelnaam voor een grote groep virussen. Een deel ervan veroorzaakt onschuldige wratten op de huid, andere typen geven genitale wratten of kunnen op den duur kanker veroorzaken. Het virus wordt overgedragen door direct contact met een wrat of met huidschilfers waarin het virus zit, en indirect via handdoeken, schoenen, sokken of nagelvijltjes. Het virus overleeft goed in een vochtige omgeving. Kapotte, natte, verweekte of juist droge en gebarsten huid laat het virus makkelijker binnen.

De kans op wratten is groter bij:

  • Kleine wondjes: sneetjes, schaafplekken, nagelbijten, aan nagelriemen trekken, scheren.
  • Vaak natte huid: veel zweten, zweetvoeten, nat werk of lang in het water zijn.
  • Een beschadigde huidbarrière: bijvoorbeeld bij constitutioneel eczeem, dikke eeltplekken of kloven in de hielen.
  • Een verminderde weerstand: door een chronische ziekte, hiv, een orgaantransplantatie of behandelingen die het afweersysteem onderdrukken. Wratten zijn dan vaak talrijker en moeilijker te behandelen.
  • Werk als slager: volgens DermNet krijgen slagers een eigen type wratten op de handen.
  • Nauw contact met iemand die wratten heeft: in het gezin of in een sportteam.

En het zwembad? Daarover zijn de bronnen het niet eens. De NVDV noemt op blote voeten lopen in kleedkamers, doucheruimtes, zwembaden en gymzalen als waarschijnlijke bron van voetwratten. Thuisarts schrijft dat er geen bewijs is dat je daar meer kans op wratten loopt. Badslippers kunnen in elk geval geen kwaad.

Tussen de besmetting en het zichtbaar worden van een wrat zitten volgens de NVDV meestal twee tot zes maanden, soms meer dan een jaar. Daardoor weet je zelden waar je het virus hebt opgelopen. Wratten kunnen zich ook op je eigen lichaam verspreiden: door aan een wrat te peuteren of erop te bijten, breng je het virus over naar andere vingers, naar de huid onder je nagels of naar een schaafwondje. Soms ontstaan er dan wratten in een rij, precies langs een krasje.

Symptomen

Je herkent een wrat aan hoe hij eruitziet en wat je voelt:

  • een hard, ruw of verhoornd knobbeltje, duidelijk afgegrensd van de huid eromheen, vaak grijswit of lichtbruin;
  • kleine zwarte puntjes aan het oppervlak, vooral bij voetwratten; als de bovenlaag wordt weggeschraapt, bloedt de wrat uit kleine puntjes;
  • pijn bij lopen of staan, of als je van opzij in een voetwrat knijpt: het voelt alsof er een steentje of een speld in je schoen zit;
  • één wrat of een groepje; onder de voet soms een mozaïekwrat van veel kleine wratjes naast elkaar;
  • vlakke wratten: klein, glad, vaak met veel tegelijk in het gezicht of op de handruggen, en meestal zonder klachten.

Wrat, eelt of likdoorn?

Onder de voet lijken een voetwrat, eelt en een likdoorn op elkaar. Ze worden dan ook vaak verward. Dermatologen letten op drie dingen:

KenmerkVoetwratEelt of likdoorn
PlekOveral op de voetzool, ook waar weinig druk isAltijd op een plek met veel druk of wrijving
PijnVooral pijnlijk als je van opzij knijptVooral pijnlijk bij druk recht van boven
OppervlakDe huidlijnen worden onderbroken, je ziet zwarte puntjes, en na wegschrapen bloedt het in puntjesDe huidlijnen lopen door, het oppervlak is glad en doorschijnend en bloedt niet

Wanneer naar de huisarts of dermatoloog?

Een wrat waar je geen last van hebt, mag je gewoon laten zitten. Laat een arts kijken als:

  • je twijfelt of het knobbeltje wel een gewone wrat is;
  • een plekje snel groeit, vaak bloedt, van kleur of vorm verandert, pijn doet of jeukt;
  • de wrat in je gezicht zit, bij je ogen, op je lippen of in je schaamstreek;
  • je veel wratten hebt, er steeds meer bij komen of ze na een behandeling terugkomen en je er veel last van hebt;
  • je diabetes of een verminderde weerstand hebt, zeker bij een wrat op je voet; behandel die dan niet zelf;
  • je bestraald bent of eerder huidkanker hebt gehad;
  • een voetwrat of een wrat aan de vinger je kind hindert bij lopen, sporten of schrijven.

In Nederland kun je met wratten bij de huisarts terecht. Sommige huisartsen hebben daar een apart wrattenspreekuur voor. Wil je eerst weten of het echt een wrat is en welke aanpak bij jouw situatie past, dan kan een iDerma-dermatoloog dat ook online beoordelen op basis van foto’s.

Diagnose

Meestal ziet de arts direct dat het om een wrat gaat, aan de vorm en de plek. Soms schraapt de arts een stukje verhoorning weg, zodat de zwarte puntjes zichtbaar worden. Met een dermatoscoop (een vergrootglas met lamp) zijn de typische vaatjes goed te zien, en dat helpt om een wrat te onderscheiden van eelt of een ouderdomswrat. Twijfelt de arts, groeit een plek snel of reageert hij niet op behandeling, dan kan een klein stukje huid in het laboratorium worden onderzocht (biopt).

Deze plekken kunnen op een wrat lijken:

PlekVerschil met een wrat
Eelt of likdoornAlleen op drukplekken, zonder zwarte puntjes, de huidlijnen lopen door
Steelwratje (fibroma pendulans)Zacht, glad, vaak aan een steeltje, in huidplooien zoals de hals en de oksels; geen virus
Ouderdomswrat (seborroïsche keratose)Bruine, wasachtige plek die als het ware op de huid geplakt zit, meestal pas op middelbare leeftijd; geen virus en niet besmettelijk
Actinische keratoseRuwe, schilferige plek op huid die veel zon heeft gehad
Waterwratjes (molluscum contagiosum)Gladde, glanzende, parelachtige bultjes met een putje in het midden, vooral bij kinderen
PlaveiselcelcarcinoomGroeit, wordt harder, gaat open of bloedt en reageert niet op wrattenbehandeling; een biopt is nodig

Behandeling

Behandelen is vaak niet nodig, omdat de meeste wratten vanzelf verdwijnen en meestal zonder litteken. Een behandeling heeft vooral zin als een wrat pijn doet, zich uitbreidt, je hindert in het dagelijks leven, je er erg onder lijdt of als je weerstand verminderd is. Verwacht geen wondermiddel. Geen enkele behandeling doodt het virus: alle methodes halen de besmette huid weg en geven je afweer de kans om het virus op te ruimen. De NVDV noemt de resultaten wisselend en vaak teleurstellend, en volgens Thuisarts geeft de behandeling vaak meer klachten dan de wrat zelf. Mogelijke behandelingen:

  • Afwachten: bij weinig klachten de eerste en vaak beste keuze. Blijf van de wrat af, zodat er geen nieuwe bij komen.
  • Verwekende zalf: een sterke zalf die de hoornlaag van de wrat zacht maakt (een keratolytische behandeling). Je smeert die ’s avonds op de wrat en beschermt de huid eromheen met een pleister met een gat erin of een vette zalf. Onder een pleister werkt de zalf beter. Week de wrat vooraf een kwartier in warm water en vijl de verweekte laag elke dag voorzichtig weg met een eeltvijl of puimsteen. Volgens Thuisarts doe je dit tot de wrat weg is, maar niet langer dan 12 weken. Gaat de huid rond de wrat kapot, dan smeer je om de dag of stop je. In het gezicht wordt deze aanpak niet gebruikt.
  • Bevriezen (cryotherapie): de arts bevriest de wrat met vloeibare stikstof, met een wattenstaafje of een spuitbus. Dat geeft een paar seconden een brandende pijn. Daarna ontstaat vaak een blaar, soms een bloedblaar, die binnen een week verdwijnt. Meestal zijn meerdere behandelingen nodig, met telkens twee tot drie weken ertussen. Is de wrat na drie maanden nog niet weg, dan heeft doorgaan volgens Thuisarts geen zin meer. Bij voetwratten werkt bevriezen minder goed door de dikke hoornlaag. Op een donkere huid kan een lichtere plek achterblijven, en rond de nagels is bevriezen pijnlijk en kan de nagel blijvend beschadigen.
  • Combineren: helpen de zalf en het bevriezen los van elkaar niet, dan kunnen ze samen worden ingezet. De kans dat de wrat verdwijnt is dan iets groter, de kans op bijwerkingen ook.
  • Uitlepelen en wegbranden: onder plaatselijke verdoving schraapt de arts de wrat weg en schroeit de wondbodem dicht. De wond geneest in ongeveer twee weken, maar er blijft een litteken en volgens de NVDV komt toch 20% van de wratten binnen enkele maanden terug. Onder de voet wordt dit afgeraden, omdat een litteken daar blijvend pijn kan doen bij het lopen.
  • Laser: soms een optie bij hardnekkige voetwratten die op andere behandelingen niet reageren. Vaak zijn meerdere sessies nodig.
  • Het afweersysteem prikkelen: bij hardnekkige of talrijke wratten kan de dermatoloog een zalf of een injectie in de wrat voorstellen die het afweersysteem aanzet om het virus te herkennen.

Wat merk je na een behandeling? Wat pijn, tijdelijke roodheid, een blaar na bevriezen of een korstje na uitlepelen. Houd het wondje schoon en bescherm het tegen nieuwe beschadiging. Na de behandeling van een voetwrat loop je vaak prettiger met een tijdelijk drukverlagend ringetje of een zacht verband.

Bijzondere situaties: wratten in het gezicht, rond de nagels en bij kinderen worden voorzichtiger behandeld, om littekens en pigmentvlekken te voorkomen. Wratten onder de nagel zijn erg moeilijk te behandelen. Wratten bij de geslachtsdelen of de anus worden door andere HPV-typen veroorzaakt en kunnen een soa zijn. Die laat je altijd apart beoordelen door een arts.

Komen wratten terug? Vaak wel, soms op een andere plek dan eerst. Dat gebeurt vooral als niet alle besmette huid is weggehaald of als er nog virus in de huid eromheen zit. Volgens DermNet komen wratten vaker terug bij rokers en bij mensen met een verminderde weerstand. Daarom gaat de behandeling vaak in stappen en zijn de verzorgingsadviezen erna belangrijk.

Ga niet zelf aan de slag met een mesje, schaartje of brander, en gebruik thuis geen sterk bijtende zuren. Dat geeft blaren, brandwonden, infecties en littekens, en het virus verspreidt zich er juist door.

Verzorging en preventie

Een paar gewoontes helpen om wratten niet verder te verspreiden:

  • Peuter, krab of bijt niet aan wratten en bijt niet op je nagels. Zo voorkom je nieuwe wratten, ook rond de nagels.
  • Was je handen nadat je een wrat hebt aangeraakt en droog handen en voeten goed af als ze nat zijn.
  • Gebruik je eigen handdoek, sokken en schoenen. Deel geen nagelknipper of nagelvijl.
  • Draag badslippers in gemeenschappelijke douches en kleedkamers en plak een voetwrat af voordat je gaat zwemmen.
  • Verschoon je sokken elke dag, zeker als je snel zweetvoeten hebt.
  • Houd je huid soepel: vet droge huid in, laat kloven behandelen en scheer voorzichtig om een wrat heen.

HPV-vaccinatie in Nederland: meisjes en jongens krijgen rond hun 10e verjaardag een uitnodiging voor de HPV-vaccinatie via het Rijksvaccinatieprogramma. Volgens het RIVM beschermt dit vaccin tegen HPV-typen die kanker kunnen veroorzaken en ook tegen genitale wratten. Tegen gewone wratten op handen en voeten is het niet bedoeld.

Wat kun je nu doen?

Heb je een wrat die geen last geeft, dan kun je rustig afwachten en ervan afblijven. Twijfel je of het wel een wrat is, doet een voetwrat pijn bij het lopen, komen er steeds meer bij of zit hij op een lastige plek zoals je gezicht of rond je nagels? Dan helpt een beoordeling door een dermatoloog. Maak in daglicht een scherpe close-up van de plek en een foto van wat verder af, en beschrijf in het online consult met een iDerma-dermatoloog hoe lang je de wrat al hebt, of hij groeit of pijn doet en wat je al hebt geprobeerd. Meestal krijg je binnen 24 uur (in het weekend binnen 48 uur) te horen of het om een wrat gaat en welke behandeling bij jou past. Is een behandeling zoals bevriezen nodig, dan hoor je wat je via je huisarts kunt regelen.

Veelgestelde vragen

Kunnen wratten kwaadaardig worden?
Nee. Gewone wratten op handen, voeten en in het gezicht zijn onschuldig en worden geen kanker. Wel kan huidkanker er soms uitzien als een wrat. Laat daarom een plek nakijken die snel groeit, open gaat, steeds bloedt of niet reageert op behandeling. Wratten bij de geslachtsdelen worden door andere HPV-typen veroorzaakt, waarvan sommige met kanker samenhangen. Die laat je altijd apart beoordelen.
Helpt het om een wrat af te plakken met tape?
Dat is onzeker. Afplakken met ducttape is een bekend huismiddel, maar volgens de NVDV is de werking niet aangetoond. Gezondheid en Wetenschap noemt het een optie die bij sommige mensen helpt en bij anderen niet. Wat wel vaststaat: een verwekende zalf werkt beter als je er een pleister overheen plakt. Wordt de huid rond de wrat rood, kapot of pijnlijk, stop dan.
Blijft er een litteken over als een wrat verdwijnt of wordt weggehaald?
Wratten die vanzelf verdwijnen, laten meestal geen litteken achter, en ook na bevriezen geneest de huid meestal goed. Op een donkere huid kan na bevriezen wel een lichtere plek achterblijven. Na uitlepelen of wegbranden blijft altijd een litteken over, en onder de voet kan dat pijn doen bij het lopen. Daarom kiest de arts in het gezicht, rond de nagels en onder de voet voor de mildste aanpak.
Kan ik een wrat in mijn gezicht zelf behandelen?
Liever niet. Verwekende zalven en bijtende middelen zijn niet bedoeld voor het gezicht, en de huid rond de ogen en lippen beschadigt snel. Een vlakke of draadvormige wrat in het gezicht laat je beter beoordelen door een arts, die een behandeling kiest met zo min mogelijk kans op littekens of vlekken.
Wat is het verschil tussen wratten en waterwratjes?
Waterwratjes (molluscum contagiosum, in Vlaanderen ook parelwratjes) komen door een ander virus dan gewone wratten. Het zijn gladde, glanzende bultjes met een putje in het midden, vooral bij kinderen. Volgens Thuisarts gaan ze altijd vanzelf weg, meestal binnen een jaar, soms pas na twee jaar, en hoeft een kind er niet voor thuis te blijven van school of de opvang. Gewone wratten zijn ruw en verhoornd en hebben vaak zwarte puntjes.
Ik heb diabetes en een wrat onder mijn voet. Wat moet ik doen?
Behandel de wrat niet zelf met zalven, vijlen of bevriezen. Bij diabetes voel je wondjes aan de voet soms minder goed en genezen ze trager, zodat een kleine beschadiging kan uitgroeien tot een slecht genezende wond. De American Academy of Dermatology raadt mensen met diabetes aan om wratten door een arts te laten behandelen. Neem contact op met je huisarts of laat de wrat beoordelen door een dermatoloog.
Nog twijfels?

Een dermatoloog stelt een plan op, speciaal voor jouw huid.

Niet zomaar een crème uit de winkel — de diagnose van een gecertificeerde specialist en een persoonlijk behandelplan, binnen 24 uur.

Consult starten
Persoonlijk behandelplan
24 u
Diagnose
Behandelplan
Voorschriften
iDerma
Gecertificeerd dermatoloog

Geschreven door

Anna Tunkeviča

Medische inhoud beoordeeld door

Eglė Zinkevičienė(Arts-dermatoloog)

Onze andere artikelen

Rode, schilferige en ontstoken huid van atopisch eczeem op de onderarm en pols

Constitutioneel eczeem (atopisch eczeem): symptomen, oorzaken en behandeling

Constitutioneel eczeem (atopisch eczeem) geeft jeuk, een droge huid en terugkerende opflakkeringen. Lees over de oorzaken, symptomen en verzorging.
Groepjes gordelroosblaasjes met roodheid over de nek en schouder

Gordelroos (herpes zoster): symptomen, oorzaken en behandeling

Gordelroos geeft een pijnlijke blaasjesuitslag aan een kant van het lichaam. Ontdek de symptomen, oorzaken, besmettelijkheid en behandelopties bij iDerma.
Een verheven, wratachtige seborroïsche keratose met een ruw oppervlak op de huid, op afstand beoordeeld.

Ouderdomswratten (seborroïsche keratose): herkennen, oorzaken en behandeling

Ouderdomswrat (seborroïsche keratose): een onschuldig bruin plekje. Zo herken je hem, zie je het verschil met huidkanker en kies je hoe je hem weghaalt.
Handrug met schilferende, roze verheven plekken die kenmerkend zijn voor lichen planus.

Lichen planus: paarse bultjes, witte lijntjes in de mond en nagelafwijkingen

Lichen planus geeft jeukende, paarsrode platte bultjes en witte lijntjes in de mond. Niet besmettelijk en op de huid meestal binnen 2 jaar over.