HuidaandoeningenSteenpuist (furunkel): oorzaken, symptomen en behandeling

Steenpuist (furunkel): oorzaken, symptomen en behandeling

Furunkel met geelachtige etterkop en rode omliggende huid op een behaarde plek, beoordeeld door een dermatoloog.

Een steenpuist is een pijnlijke bult met pus, ontstaan door een diepe ontsteking van een haarzakje. Artsen noemen het een furunkel. Meestal zit de bacterie Staphylococcus aureus erachter, die veel gezonde mensen ongemerkt bij zich dragen. Een steenpuist gaat vaak binnen een week vanzelf open, en daarna geneest de huid in een paar weken. Knijp hem niet uit. Krijg je koorts of voel je je ziek, bel dan direct je huisarts of de huisartsenpost. Zit hij in je gezicht, groeit hij of komt hij steeds terug, laat hem dan bekijken.

Wat is een steenpuist?

Elke haar groeit uit een haarzakje, een klein kuiltje in de huid. Dringen bacteriën door in de wand van dat haarzakje en gaat de ontsteking dieper dan het oppervlak, dan sluit het lichaam de infectie in. De ruimte vult zich met pus en er ontstaat een harde, gespannen bult. Een steenpuist is dus een diepe vorm van folliculitis, de oppervlakkige ontsteking van haarzakjes. De twee zie je vaak samen: kleine puskopjes rond één grotere, diepere bult.

Deze begrippen kom je tegen:

  • Steenpuist of furunkel: twee namen voor hetzelfde, namelijk één ontstoken haarzakje.
  • Negenoog of karbunkel: een groepje steenpuisten naast elkaar die samen één grote, diepe bult vormen met meerdere openingen. Een negenoog doet meer pijn, gaat vaker samen met koorts, koude rillingen en moeheid, en kan littekens achterlaten. Het komt minder vaak voor en treft vooral mannen van middelbare leeftijd, meestal in de nek of op de rug.
  • Furunculose: steenpuisten die steeds terugkomen. Het RIVM spreekt van furunculose bij meer dan vier steenpuisten tegelijk of meer dan vier per jaar.
  • Abces: een holte gevuld met pus. Een grote steenpuist is een vorm van huidabces.

Steenpuist, cyste of iets anders?

Pijnlijke bulten met pus kunnen verschillende oorzaken hebben. Het loont om ze uit elkaar te houden, want de aanpak verschilt.

BultWat is hetHoe herken je het
FolliculitisOppervlakkige ontsteking van haarzakjesKleine puskopjes of rode puntjes rond de haren, weinig pijnlijk, vaak veel tegelijk
SteenpuistDiepe ontsteking van één haarzakjeEén harde, erg pijnlijke bult met een gele kop, van erwt tot golfbal groot
NegenoogGroepje samengesmolten steenpuistenGroter en dieper, met meerdere openingen; vaak koorts en een ziek gevoel
HuidabcesOphoping van pus in een holte onder de huidWarme, gezwollen, pijnlijke bult waarin je vocht voelt; kan ook buiten een haarzakje ontstaan, bijvoorbeeld rond een splinter
Hidradenitis suppurativa (acne inversa)Langdurige ontstekingsziekte van de huidPijnlijke bulten die maanden of jaren op dezelfde plekken terugkomen (oksels, liezen, billen) en littekens en gangetjes achterlaten
Ontstoken atheroomcyste (epidermoïdcyste)Een bestaand bultje dat ontstoken of geknapt isOp die plek zat al maanden een pijnloos, verschuifbaar bultje dat ineens rood en pijnlijk wordt

Een beginnende steenpuist in het gezicht of op de rug lijkt soms op een gewone puist bij acne. Een steenpuist zit dieper, voelt harder aan en doet veel meer pijn, en de huid eromheen is gezwollen. Een atheroomcyste groeit juist langzaam, over maanden, en doet geen pijn tot hij ontstoken raakt. Komt een bult steeds terug op precies dezelfde plek, laat hem dan onderzoeken.

Oorzaken en risicofactoren

Meestal veroorzaakt Staphylococcus aureus de steenpuist. Andere bacteriën, en heel soms een schimmel, kunnen hetzelfde doen, maar veel minder vaak. Volgens het RIVM draagt ongeveer 30% van de mensen deze bacterie zonder klachten bij zich, vooral in de neus. Ook de oksels, de liezen en de bilnaad zijn vaste plekken. Met je vingers en onder je nagels breng je de bacterie van je neus naar de rest van je lichaam.

Een steenpuist begint volgens Thuisarts vaak bij een verstopt haarzakje of bij een beschadigd stukje huid, bijvoorbeeld door kleding die schuurt. Ook een sneetje van het scheren, een ingegroeide haar of een insectenbeet is genoeg om bacteriën in de wand van een haarzakje te krijgen. Die wand is een zwakke plek in de verdediging van de huid.

De meeste mensen met een steenpuist zijn verder gezond en hebben een goede hygiëne. Toch maken sommige dingen een steenpuist waarschijnlijker of ernstiger:

  • de bacterie dragen in je neus of huidplooien, of samenwonen met iemand die steenpuisten of een andere stafylokokkeninfectie heeft;
  • diabetes, vooral als je bloedsuiker niet goed is ingesteld;
  • overgewicht, omdat bacteriën goed groeien in warme, vochtige huidplooien;
  • een verminderde afweer, bijvoorbeeld door hiv, door chemotherapie of door een behandeling die de afweer onderdrukt;
  • huidaandoeningen die de huidbarrière beschadigen, zoals constitutioneel eczeem of acne;
  • ijzertekort, bloedarmoede, slechte voeding en roken;
  • de puberteit en het mannelijk geslacht: tieners en mannen krijgen vaker steenpuisten;
  • lichaamsvreemd materiaal in de huid, zoals een splinter, een katheter of een verse operatiewond.

Voor de meeste mensen is een steenpuist niet erg en is de kans om er ziek van te worden heel klein. Thuisarts noemt een paar groepen bij wie de bacterie wel ernstiger problemen kan geven: mensen met een slechte afweer, mensen die eerder een ontsteking aan de binnenkant van het hart hadden, mensen met een kunsthartklep of een aangeboren hartklepprobleem, en mensen met een kunstgewricht zoals een kunstheup of kunstknie. Bij een kunstgewricht is het risico het grootst in de eerste twee jaar na de operatie. Ook een steenpuist in het gezicht laat je bekijken.

Symptomen: zo verloopt een steenpuist

Een steenpuist ontwikkelt zich in een paar uur tot een paar dagen en volgt meestal een vast patroon:

  1. Begin: een jeukende of gevoelige plek, die snel een stevige, warme, licht verheven bult wordt.
  2. Groei: in een paar dagen wordt de bult dikker en harder en neemt de pijn toe. Volgens het RIVM heeft een steenpuist meestal een doorsnede van 1 tot 2 cm. Soms wordt hij zo groot als een golfbal. De huid erboven staat strak en glanst.
  3. Kop: het midden wordt zacht en er verschijnt een geel bolletje pus. Soms zie je een zwart puntje; volgens Thuisarts zijn dat dode cellen. Er kan ook een blaar op komen.
  4. Openen en genezen: meestal gaat de steenpuist binnen een week vanzelf open en komt de pus eruit. De pijn zakt dan snel. Gaat hij niet open, dan geneest hij meestal toch binnen een paar weken (Thuisarts). Vaak blijft een rode of donkere plek over die langzaam vervaagt. Een grote steenpuist kan een litteken geven.

Heb je een lichte huid, dan wordt de plek meestal rood. Op een donkere huid zie je vaak geen roodheid, alleen een pijnlijke, verdikte bult (Thuisarts).

Steenpuisten zitten vooral in de oksel, in de lies, op de billen, in de nek, in het gezicht en in de neus (Thuisarts). Ook de dijen en schouders zijn bekende plekken: overal waar haren groeien, je zweet en de huid schuurt. In de schaamstreek, op de schaamlippen of op de balzak komen ze ook regelmatig voor, zeker als je daar scheert of harst. De aanpak is daar hetzelfde. Komen pijnlijke bulten steeds terug op dezelfde plek in de lies of oksel, dan kan het om hidradenitis suppurativa gaan. Zie je in plaats van een bult een groepje pijnlijke blaasjes, dan past dat eerder bij herpes. Een steenpuist in de neus of in de gehoorgang doet extra veel pijn.

Steenpuist op behaarde huid: een rode, gezwollen bult met een gele kop van pusBeginnende steenpuist onder de kaak: een rode, harde bult op geschoren huid

Krijg je koorts of koude rillingen, voel je je ziek, lopen er rode strepen vanaf de bult of wordt de warme, gezwollen huid eromheen steeds groter, dan blijft de infectie niet meer in het haarzakje. Bel dan direct je huisarts of de huisartsenpost.

Wanneer naar de huisarts?

Meestal geneest een steenpuist vanzelf. Bel direct de huisarts of de huisartsenpost als:

  • je koorts krijgt of je ziek voelt;
  • je afweer slecht is door een ernstige ziekte of door een behandeling die de afweer onderdrukt;
  • de roodheid rond de bult zich uitbreidt of je rode strepen ziet.

Maak een afspraak met de huisarts als:

  • de steenpuist in je gezicht zit;
  • hij steeds groter wordt, of je meerdere steenpuisten bij elkaar hebt (een negenoog);
  • hij na 10 dagen nog niet weg is;
  • je een kunsthartklep, een aangeboren hartklepprobleem of eerder een ontsteking aan je hart hebt gehad;
  • je een kunstgewricht hebt, je drugs spuit of je geen milt meer hebt;
  • je steeds opnieuw steenpuisten krijgt.

Heb je diabetes, laat een steenpuist dan vroeg bekijken in plaats van af te wachten tot hij vanzelf opengaat. Hoge bloedsuiker remt de genezing. Een steenpuist midden in het gezicht, rond de neus, de bovenlip of de ogen, verdient extra aandacht: een infectie daar kan zich via de aders naar binnen verspreiden, en dat is de reden dat artsen zo'n steenpuist sneller behandelen.

Word je snel zieker, met koorts of juist een te lage temperatuur, een snelle ademhaling, een snelle hartslag, minder kleur in je gezicht, slaperig, verward of suf zijn, of plas je weinig of niet? Dat kunnen tekenen zijn van sepsis (bloedvergiftiging). Bel dan direct je huisarts of de huisartsenpost (Thuisarts). Is iemand nauwelijks wakker te krijgen of erg benauwd, bel 112.

Hoe stelt de arts de diagnose?

Een steenpuist herkent een arts meestal door ernaar te kijken. Extra onderzoek is alleen nodig als het verloop niet gewoon is:

  • Kweek van de pus: als steenpuisten terugkomen, niet genezen of als de arts een bijzondere stam vermoedt. De kweek laat zien welke bacterie het is en waar die gevoelig voor is. Resistente stafylokokken (MRSA) zijn in Nederland zeldzaam: volgens het RIVM draagt ongeveer 0,2% van de bevolking MRSA. Het percentage ligt hoger bij mensen die in een buitenlands ziekenhuis zijn opgenomen en bij mensen die beroepsmatig met levende varkens, vleeskalveren of vleeskuikens werken. Geldt dat voor jou, vertel het dan aan je arts.
  • PVL: sommige stafylokokken maken de gifstof PVL. Die stammen worden vaak gevonden bij abcessen die buiten het ziekenhuis zijn ontstaan (RIVM). Ze geven grotere en pijnlijkere steenpuisten, die vaker terugkomen en zich binnen een gezin kunnen verspreiden.
  • Neuskweek: heb je vaak steenpuisten, dan kan de huisarts met een wattenstaafje wat slijm uit je neus halen om te kijken of de bacterie daar zit. Het duurt ongeveer een week voordat je de uitslag krijgt (Thuisarts). Ook huisgenoten met steenpuisten kunnen worden onderzocht, omdat de bacterie binnen een huishouden rondgaat.
  • Bloedonderzoek: bij steenpuisten die steeds terugkomen, om te kijken naar diabetes, bloedarmoede en ijzertekort.

Steeds terugkerende bulten met littekens in de oksels, de liezen of onder de borsten passen soms beter bij hidradenitis suppurativa dan bij gewone furunculose. Een dermatoloog denkt daaraan als het patroon klopt.

Behandeling

Welke behandeling nodig is, hangt af van de grootte van de steenpuist, de plek en of de infectie zich uitbreidt. Meestal zijn de adviezen hieronder genoeg en gaat de steenpuist vanzelf over.

Wat je zelf kunt doen

  • Raak de steenpuist niet aan. Knijp hem niet uit en prik hem niet open. Druk duwt de bacteriën dieper de huid in en kan van één steenpuist een ontsteking van de huid eromheen (cellulitis, een diepere huidinfectie) of een groepje nieuwe steenpuisten maken.
  • Smeer er niets op, ook geen trekzalf. Volgens Thuisarts kan trekzalf schadelijk zijn.
  • Gebruik geen nat verband, ook geen warme, natte kompressen: volgens Thuisarts kan de ontsteking daardoor erger worden.
  • Is de steenpuist vanzelf opengegaan? Spoel de plek dan schoon met lauw water en doe er een droog verbandje op. Vervang het als het vies is en was je handen ervoor en erna. Stop gebruikte verbandjes in een dichte zak voordat je ze weggooit.
  • Kleding: draag liever geen strakke kleding die tegen de plek schuurt, zodat de huid niet verder beschadigt.
  • Pijn: een gewone pijnstiller kan helpen.

Wat de arts kan doen

  • Een sneetje maken. Wordt de steenpuist een groot, pijnlijk abces, dan kan de huisarts er na plaatselijke verdoving een sneetje in maken, zodat de pus eruit kan. De pijn neemt bijna meteen af. Probeer dit nooit zelf. Na het sneetje spoel je de wond elke dag met lauw water uit de kraan of de douche en doe je er een nieuw verband op, tot de wond dicht is of er geen pus meer uitkomt (Thuisarts).
  • Tabletten tegen bacteriën (antibiotica). Niet elke steenpuist heeft ze nodig. Volgens Thuisarts krijg je een kuur van 7 dagen als de steenpuist na 10 dagen niet vanzelf weg is, als hij in je gezicht zit, als je ziek wordt of koorts krijgt, of als je meer kans hebt om ernstig ziek te worden. Maak de kuur altijd af, ook als het al beter gaat, anders kan de ontsteking terugkomen. Heb je een grotere kans om erg ziek te worden van de bacteriën, dan slik je de tabletten een half uur tot een uur voordat de huisarts het sneetje maakt (Thuisarts).
  • Doorverwijzing. Geneest de huid niet goed of zitten er meer steenpuisten bij elkaar, dan zit de ontsteking waarschijnlijk dieper en stuurt de huisarts je naar een chirurg in het ziekenhuis. Blijft de bacterie in je neus zitten, dan kan een internist meekijken (Thuisarts).
  • De oorzaak aanpakken: bijvoorbeeld diabetes beter instellen of een ijzertekort aanvullen.

Steeds terugkerende steenpuisten (furunculose)

Komen steenpuisten steeds terug, dan draag je de bacterie waarschijnlijk in je neus of huidplooien. Vanuit die schuilplaatsen besmet je je huid telkens opnieuw. Komen ze vaker dan twee keer per jaar terug en blijkt uit een test dat de bacterie in je neus zit, dan kan de huisarts een neuszalf tegen bacteriën geven, die je een week lang drie keer per dag in je neus smeert (Thuisarts). Daarnaast kun je je lichaam twee of drie keer per week wassen met een desinfecterende zeep. Huisgenoten die de bacterie ook dragen, krijgen soms hetzelfde advies, omdat mensen in één huis elkaar steeds opnieuw besmetten. Volgens het RIVM komt het na zo'n behandeling vaak toch terug, en daarom wordt het dragerschap na een paar weken soms opnieuw gecontroleerd.

Complicaties

De meeste steenpuisten genezen zonder blijvende gevolgen. Een enkele keer breidt de infectie zich uit. Dan ontstaat in de huid eromheen een cellulitis of een wondroos, een dieper abces, of komt de bacterie in het bloed. Vanuit het bloed kan ze bijvoorbeeld een botontsteking of een ontsteking van een hartklep geven (RIVM). Na een grote steenpuist of een negenoog kan een litteken achterblijven. Raak je de steenpuist aan zonder daarna je handen te wassen, dan breng je de bacterie naar andere plekken en kunnen er nieuwe steenpuisten ontstaan. Ook daarom: niet aankomen.

Werk, sport en zwemmen

Met een steenpuist kun je meestal gewoon werken. Werk je in de zorg, bijvoorbeeld in een ziekenhuis of verpleeghuis, of met voedsel, zoals in een keuken of restaurant? Maak dan een afspraak met de bedrijfsarts voordat je aan het werk gaat. Samen bespreek je hoe je voorkomt dat collega's, patiënten of klanten de bacterie krijgen (Thuisarts).

Ga niet zwemmen, niet naar de sportschool en doe geen contactsporten zoals judo of rugby tot de steenpuist genezen is. Daar deel je matten, banken en kleedkamers met anderen.

Voorkomen

Steenpuisten kunnen ook ontstaan als je heel hygiënisch bent. Deze gewoontes verkleinen wel de kans op nieuwe steenpuisten en op besmetting van anderen:

  • Was je handen vaak met zeep en droog ze goed af, vooral nadat je je neus of een wondje hebt aangeraakt.
  • Gebruik je eigen handdoek en neem elke dag een schone (Thuisarts). Deel geen washandjes, scheermesjes, beddengoed of sportspullen.
  • Was handdoeken en beddengoed minstens één keer per week op een hoge temperatuur, en meteen als er pus op is gekomen.
  • Knip je nagels kort en peuter niet in je neus.
  • Houd schaafwondjes en sneetjes schoon en bedekt tot ze dicht zijn.
  • Scheer voorzichtig met een schoon mesje en draag luchtige kleding die niet schuurt.
  • Heb je diabetes, houd je bloedsuiker dan goed onder controle. Krijg je steenpuisten in huidplooien en heb je overgewicht, dan helpt afvallen om ze minder vaak te krijgen.
  • Stop met roken. Stelt de arts een ijzertekort vast, laat dat dan aanvullen.

Wat kun je nu doen?

Twijfel je of het een steenpuist is, of komen ze steeds terug? Plan dan een online consult met een iDerma-dermatoloog. Je stuurt een paar duidelijke foto's van de bult, van dichtbij en van iets verder weg, met een korte beschrijving: hoe lang hij er zit, of je koorts hebt en hoe vaak je eerder steenpuisten had. Je krijgt meestal binnen 24 uur (in het weekend binnen 48 uur) een beoordeling met advies: kun je het zelf afwachten, of is een behandeling via je huisarts nodig, zoals een sneetje. Komen de steenpuisten steeds terug, dan hoor je ook welk onderzoek naar de oorzaak zinvol is en wat je daarvoor via je huisarts regelt. Heb je koorts of voel je je ziek, bel dan direct je huisarts of de huisartsenpost. Zit de steenpuist in je gezicht of moet hij opengemaakt worden, maak dan een afspraak met je huisarts.

Veelgestelde vragen

Is een steenpuist besmettelijk?
Je vangt een steenpuist niet zoals een verkoudheid, maar de pus zit vol stafylokokken. Die bacteriën gaan via huidcontact en gedeelde handdoeken, scheermesjes of beddengoed over op anderen, en via je vingers naar andere plekken op je eigen huid. Houd de plek bedekt zodra hij open is, was je handen nadat je hem hebt aangeraakt en gebruik je eigen handdoek tot alles genezen is.
Mag ik een steenpuist uitknijpen of openprikken?
Nee. Door te knijpen of te prikken duw je de bacteriën dieper de huid in. Zo wordt één steenpuist een uitgebreide huidontsteking, een groepje nieuwe steenpuisten of een litteken. Laat hem met rust: meestal gaat hij vanzelf open. Is hij groot, zacht en erg pijnlijk maar gaat hij niet open, dan kan de huisarts er na plaatselijke verdoving veilig een sneetje in maken.
Hoe lang duurt een steenpuist?
Meestal gaat een steenpuist binnen een week open. Daarna is hij vaak binnen een week weg en is de huid binnen een paar weken genezen. Soms blijft een rode of donkere plek over die langzaam vervaagt. Is de steenpuist na 10 dagen nog niet weg, maak dan een afspraak met je huisarts.
Wat is het verschil tussen een steenpuist en een negenoog?
Een steenpuist is een ontsteking van één haarzakje. Een negenoog (karbunkel) is een groepje ontstoken haarzakjes naast elkaar, die samen één grote, diepe bult met meerdere openingen vormen. Een negenoog doet meer pijn, geeft vaker koorts en een ziek gevoel en laat sneller een litteken achter. Laat een negenoog altijd door een arts bekijken.
Waarom heeft mijn steenpuist een zwart puntje of een gele kop?
De gele kop is pus die zich vlak onder het oppervlak verzamelt; de steenpuist staat dan op het punt om open te gaan. Een zwart puntje in het midden bestaat uit dode cellen bij de opening van het haarzakje. Beide horen bij het normale verloop en zijn geen parasiet of vuil. Een rode rand die groter wordt, of rode strepen vanaf de bult, zijn niet normaal: neem dan direct contact op met je huisarts.
Waarom krijg ik steeds steenpuisten?
Vaak draag jij of iemand in je huis de stafylokok in de neus of huidplooien, waardoor de huid telkens opnieuw besmet raakt. Diabetes, ijzertekort, overgewicht, roken en een verminderde afweer maken terugkeer ook waarschijnlijker. De huisarts of dermatoloog kan een neuskweek en bloedonderzoek laten doen en een behandeling geven om de bacterie uit je neus en van je huid te krijgen.
Moet ik extra opletten als ik diabetes heb?
Ja. Een hoge bloedsuiker verzwakt de afweer van de huid en vertraagt de genezing. Daardoor krijg je sneller steenpuisten en vaker complicaties. Controleer je huid regelmatig, laat een steenpuist vroeg bekijken en vertel het je arts als ze steeds terugkomen: dat kan betekenen dat je diabetes anders ingesteld moet worden.
Is een steenpuist in de lies of op de schaamlippen anders?
Nee, de aanpak is dezelfde: niet aankomen, niet uitknijpen, schoonhouden en bij een groot abces een sneetje door de huisarts. In de lies en de schaamstreek komen steenpuisten vaak voor, omdat de huid daar vochtig is, schuurt en vaak geschoren wordt. Komen pijnlijke bulten steeds terug op dezelfde plek en laten ze littekens achter, dan kan het om hidradenitis suppurativa gaan. Een groepje pijnlijke blaasjes past eerder bij herpes.
Nog twijfels?

Een dermatoloog stelt een plan op, speciaal voor jouw huid.

Niet zomaar een crème uit de winkel — de diagnose van een gecertificeerde specialist en een persoonlijk behandelplan, binnen 24 uur.

Consult starten
Persoonlijk behandelplan
24 u
Diagnose
Behandelplan
Voorschriften
iDerma
Gecertificeerd dermatoloog

Geschreven door

Anna Tunkeviča

Medische inhoud beoordeeld door

Živilė Bolevičienė(Dermatoloog)

Onze andere artikelen

Rode, schilferige en ontstoken huid van atopisch eczeem op de onderarm en pols

Constitutioneel eczeem (atopisch eczeem): symptomen, oorzaken en behandeling

Constitutioneel eczeem (atopisch eczeem) geeft jeuk, een droge huid en terugkerende opflakkeringen. Lees over de oorzaken, symptomen en verzorging.
Groepjes gordelroosblaasjes met roodheid over de nek en schouder

Gordelroos (herpes zoster): symptomen, oorzaken en behandeling

Gordelroos geeft een pijnlijke blaasjesuitslag aan een kant van het lichaam. Ontdek de symptomen, oorzaken, besmettelijkheid en behandelopties bij iDerma.
Een verheven, wratachtige seborroïsche keratose met een ruw oppervlak op de huid, op afstand beoordeeld.

Ouderdomswratten (seborroïsche keratose): herkennen, oorzaken en behandeling

Ouderdomswrat (seborroïsche keratose): een onschuldig bruin plekje. Zo herken je hem, zie je het verschil met huidkanker en kies je hoe je hem weghaalt.
Handrug met schilferende, roze verheven plekken die kenmerkend zijn voor lichen planus.

Lichen planus: paarse bultjes, witte lijntjes in de mond en nagelafwijkingen

Lichen planus geeft jeukende, paarsrode platte bultjes en witte lijntjes in de mond. Niet besmettelijk en op de huid meestal binnen 2 jaar over.