HuidaandoeningenSeborroïsch eczeem op hoofdhuid en gezicht: oorzaken en behandeling

Seborroïsch eczeem op hoofdhuid en gezicht: oorzaken en behandeling

Vrouw scheidt haar haar en toont witte schilfers op de hoofdhuid, een teken van roos en seborroïsch eczeem.

Seborroïsch eczeem is een chronische ontsteking van de huid met gele of bruinige, vettige schilfers, roodheid en jeuk op plekken met veel talgklieren: de hoofdhuid, de wenkbrauwen, de plooien naast de neus, achter en in de oren en het midden van de borst. Op de hoofdhuid kennen de meeste mensen het als roos. Het is niet besmettelijk en komt niet door slechte hygiëne. Seborroïsch eczeem komt vaak terug, maar met de juiste shampoo, crème en dagelijkse verzorging is het bij de meeste mensen goed onder controle te houden.

Wat is seborroïsch eczeem?

Seborroïsch eczeem is een vorm van eczeem. Op ieders huid leeft een gist, Malassezia, die zich voedt met huidvet (talg). De gist gaat sneller groeien als de samenstelling van het huidvet verandert, en dat veel gistcellen een ontsteking van de huid kunnen geven. De bovenste huidlaag schilfert dan te snel af, de huid wordt rood en gaat jeuken.

Seborroïsch eczeem heeft twee pieken: bij baby's in de eerste maanden (dan heet het berg) en bij volwassenen. Volgens DermNet begint de vorm bij volwassenen meestal aan het eind van de puberteit en komt hij het meest voor bij jonge volwassenen en ouderen. Mannen hebben het vaker dan vrouwen; Gezondheid en Wetenschap noemt een verhouding van 60 tegen 40. De mildste vorm is gewone roos: de hoofdhuid schilfert, maar is niet rood of ontstoken.

Berg bij een baby (seborroïsch eczeem): gelige, vettige schilfers op het hoofdSeborroïsch eczeem op de hoofdhuid: roodheid en schilfers die aan de haren vastzitten

Oorzaken en risicofactoren

De precieze oorzaak is niet bekend. Iedereen heeft de gist op de huid, maar niet iedereen krijgt seborroïsch eczeem. Waarschijnlijk reageert de huid bij sommige mensen gevoeliger op de gist en op veranderingen in het huidvet. Het is geen allergie, en het komt vaker voor als familieleden het hebben.

Het eczeem wordt vaak erger door:

  • stress en te weinig slaap;
  • kou en droge lucht. Daardoor speelt het in de winter vaak op en wordt het in de zomer, na zon, meestal rustiger;
  • vaak een muts of pet dragen;
  • een vette huid en vette haar- of gezichtsproducten;
  • weinig haren wassen. Dat is geen kwestie van vuil: talg en schilfers blijven dan alleen langer op de hoofdhuid liggen.

Een ernstiger en uitgebreidere vorm komt volgens DermNet vaker voor bij mensen met de ziekte van Parkinson, depressie of epilepsie, en bij mensen met een verzwakte afweer, bijvoorbeeld na een orgaantransplantatie of bij een hiv-infectie. Krijgt een volwassene plotseling uitgebreid seborroïsch eczeem, dan is dat voor de arts een reden om ook naar de algemene gezondheid te kijken.

Klachten per plek

De klachten komen steeds terug op dezelfde plekken. De meeste mensen hebben het op een paar van deze plekken tegelijk:

  • Hoofdhuid: van kleine, droge schilfertjes tot gele, vettige schilfers die aan de huid en de haren vastplakken. De hoofdhuid jeukt en kan rood worden. Een ontsteking die lang aanhoudt, kan tijdelijk wat haaruitval geven; als het eczeem rustig is, groeit het haar terug. Gewone roos maakt je niet kaal.
  • Gezicht: roodheid en schilfers in de plooien van neus naar mondhoek, op de neusvleugels, in en tussen de wenkbrauwen, langs de haargrens en in de baard of snor.
  • Oren: schilfers en kloofjes achter de oren en in de oorschelp; soms jeukt de gehoorgang.
  • Oogleden: rode ooglidranden met gele korstjes tussen de wimpers (blefaritis).
  • Borst en rug: roze, schilferende plekken op het borstbeen en tussen de schouderbladen, soms in de vorm van een ring of bloemblaadjes.
  • Huidplooien: oksels, liezen en de huid onder de borsten. Hier zijn de plekken vochtig en glanzend en schilferen ze nauwelijks, waardoor ze makkelijk voor een schimmelinfectie worden aangezien.

Op een lichte huid is seborroïsch eczeem rood. Op een getinte of donkere huid wordt de huid vaak juist lichter van kleur. De jeuk is meestal matig, het sterkst op de hoofdhuid en in de oren. Wie veel krabt, kan er een bacteriële infectie bij krijgen: de huid wordt dan nattig, er komen gele korsten en het doet pijn.

Seborroïsch eczeem bij baby's (berg)

Bij baby's heet seborroïsch eczeem berg: vette schilfers op het hoofd, vooral tussen de haren en in de wenkbrauwen, die samen soms een soort plak vormen. De uitslag kan zich uitbreiden naar de oksels, de liezen en de luierstreek. Het jeukt nauwelijks, en de meeste baby's merken er weinig van. Berg is niet erg en is meestal weg als je baby 1 jaar is (Thuisarts).

Je hoeft er niets aan te doen. Wil je de schilfers toch weghalen, doe dan dit: was de haren van je baby elke dag met babyshampoo, smeer 's avonds wat olie op de plakken, bijvoorbeeld olijfolie, en borstel of kam ze de volgende ochtend heel voorzichtig los. Duw niet te hard en pulk de schilfers niet met je nagels los, want dan kunnen er wondjes ontstaan. Gebruik voor je baby geen shampoo voor volwassenen zonder overleg met de huisarts. Wordt de uitslag nat, breidt hij zich uit over gezicht en lijf, lijkt je baby jeuk of pijn te hebben, of helpt de olie niet, laat het dan zien aan de huisarts of het consultatiebureau.

Waar lijkt het op?

Een aantal huidaandoeningen geeft vergelijkbare klachten, terwijl de behandeling verschilt. Het onderscheid is dus belangrijk.

AandoeningVerschil met seborroïsch eczeem
Gewone roosAlleen witte velletjes, zonder duidelijke roodheid of ontsteking; de mildste vorm van hetzelfde probleem.
PsoriasisDikkere, droge, zilverwitte schilfers op scherp begrensde plekken, die vaak over de haargrens heen lopen. Typische plekken zijn ook ellebogen, knieën en nagels. De twee kunnen samen voorkomen; dat heet sebopsoriasis.
Constitutioneel eczeemMeer jeuk, een droge huid, plekken in de elleboog- en knieholtes; begint vaak in de kindertijd en gaat vaak samen met hooikoorts of astma.
RosaceaRoodheid en puistjes op wangen, neus en voorhoofd zonder vettige schilfers, en vaak bloos je ook plotseling. Rosacea en seborroïsch eczeem kunnen tegelijk voorkomen.
ContacteczeemRoodheid precies op de plek waar cosmetica of haarverf de huid raakte; begint vaak plotseling en jeukt meestal heviger.
Pityriasis versicolorEen huidinfectie met een gist uit dezelfde familie: lichtere, roze of lichtbruine vlekjes die fijn schilferen op borst, rug en schouders, zonder vettige schilfers.
Schimmelinfectie van de hoofdhuidVaker bij kinderen: schilferende plekken met afgebroken haren en kale plekjes, soms met pus. Besmettelijk; wordt vastgesteld met onderzoek van schilfers en heeft een andere behandeling nodig.
HoofdluisJeuk in de nek en achter de oren. De 'schilfers' (neten) zitten vast aan de haren en zijn niet weg te schudden of weg te vegen.

Wanneer naar de huisarts of dermatoloog?

  • de schilfers en jeuk worden niet minder na 4 weken trouw gebruik van een shampoo tegen roos of gisten;
  • je hebt maar op één of een paar plekken schilfers in je haar, of er zitten ook korstjes, vocht of bloed op je hoofdhuid;
  • het eczeem zit ook op je voorhoofd of in je gezicht, op je oogleden of in de gehoorgang;
  • de plekken breiden zich uit, worden nat, krijgen gele korsten of doen pijn: er kan een infectie bij zijn gekomen;
  • de uitslag is plotseling begonnen en beslaat grote delen van je lichaam;
  • bij je baby breidt de berg zich uit naar gezicht of lijf, wordt hij nat of helpen olie en babyshampoo niet;
  • het is niet duidelijk of het om seborroïsch eczeem, psoriasis, een schimmel of rosacea gaat.

Een dermatoloog herkent seborroïsch eczeem meestal aan de plek en het soort schilfers. Daarom is een online consult met een iDerma-dermatoloog vaak genoeg: de dermatoloog bevestigt de diagnose aan de hand van je foto's, stelt een behandeling voor en zegt het je als lichamelijk onderzoek of aanvullend onderzoek via je huisarts nodig is.

Diagnose

De arts stelt de diagnose door naar de huid te kijken. Meestal is ander onderzoek niet nodig. De arts gaat wel na of het geen psoriasis of constitutioneel eczeem is. Bij twijfel kan het volgende helpen:

  • onderzoek van schilfers onder de microscoop: om een schimmelinfectie uit te sluiten, vooral op de hoofdhuid en in de plooien. Dat er gist in de schilfers zit, zegt op zichzelf weinig, want die gist hoort bij een normale huid;
  • plakproeven: als contacteczeem door cosmetica of haarverf wordt vermoed;
  • een huidbiopt: zelden, als de diagnose onzeker blijft;
  • bloedonderzoek: als plotseling ontstaan, ernstig eczeem doet denken aan een verzwakte afweer.

Behandeling

Seborroïsch eczeem gaat niet voorgoed weg, maar is goed onder controle te krijgen. Je behandelt eerst de opvlamming en houdt het daarna rustig met onderhoud. Wat je gebruikt, hangt af van de plek en van hoe erg het is.

Hoofdhuid:

  • antiroosshampoo: bij veel mensen werkt dit al;
  • een sterkere shampoo tegen gisten: helpt antiroosshampoo niet, dan kan je huisarts een speciale shampoo geven. Die gebruik je 2 keer per week, 2 tot 4 weken lang (Thuisarts). Laat hem ongeveer 5 minuten inwerken voordat je hem uitspoelt, en zorg dat het schuim niet in je ogen komt. DermNet adviseert zo'n shampoo zo nodig langer of blijvend te gebruiken om terugkeer te voorkomen;
  • schilfers losweken: dikke, vastzittende schilfers kun je laten verweken met wat olie of een ureumzalf: kort laten inwerken en daarna uitwassen, niet als dagelijkse verzorging;
  • een ontstekingsremmende lotion voor de hoofdhuid: bij veel roodheid en jeuk, voor een korte periode en alleen op advies van de arts.

Gezicht, oren en lichaam:

  • een crème tegen gisten: 1 keer per dag op de plekken in je gezicht, 2 tot 4 weken lang, zonder dat het in je ogen komt (Thuisarts);
  • een milde ontstekingsremmende crème (hormooncrème): bij veel roodheid en jeuk, kort en zoals de arts afspreekt. DermNet noemt 1 tot 3 weken voor een opvlamming. Langdurig gebruik maakt de huid van het gezicht dunner en kan uitslag rond de mond uitlokken;
  • een ontstekingsremmende crème zonder hormoon: een alternatief van de dermatoloog voor gezicht en oogleden, als je vaak een hormooncrème nodig zou hebben;
  • ooglidverzorging: warme kompressen en de ooglidranden voorzichtig schoonmaken als je oogleden aangedaan zijn.

Bij uitgebreid eczeem dat niet reageert op smeren en shampoo, kan de dermatoloog een behandeling in tabletvorm of lichttherapie overwegen.

Thuisarts schrijft dat je vaak na 1 week behandelen al verbetering ziet en dat het eczeem meestal na ongeveer 4 weken weg is. Worden de schilfers en de roodheid in die tijd niet minder, ga dan niet eindeloos door met hetzelfde middel, maar overleg met je huisarts of dermatoloog. De kans dat het eczeem terugkomt is groot, omdat de gist altijd op je huid blijft.

Verzorging en voorkomen

Hoofdhuid en haar:

  • was je haar regelmatig, vet haar om de dag of elke dag, zodat talg zich niet ophoopt;
  • was je haar en huid met shampoo en zeep zonder parfum, bijvoorbeeld babyshampoo;
  • draag zo min mogelijk een muts of pet;
  • laat vette haaroliën, wax en sterk geparfumeerde producten staan;
  • krab en pulk de schilfers niet los: dat houdt de ontsteking in stand en geeft kans op infectie.

Gezicht en lichaam:

  • was de plekken regelmatig met water en een milde, parfumvrije zeep en droog goed af, vooral in de huidplooien;
  • kies waterige, lichte crèmes in plaats van vette crèmes en oliën, en was je gezicht na het sporten;
  • was je baard met dezelfde shampoo tegen gisten als je hoofdhaar, want onder de baard komt het eczeem vaak terug;
  • draag loszittende kleding en bescherm je gezicht in de winter tegen kou en wind.

Leefstijl: genoeg slaap en minder stress verminderen het aantal opvlammingen. Een speciaal dieet geneest seborroïsch eczeem niet, al noemt DermNet dat mensen die veel fruit eten het minder vaak hebben. Eczeem op je gezicht kan ook zwaar zijn voor je zelfvertrouwen; praat daar gerust over met je arts.

Komen de schilfers en roodheid steeds terug, ondanks goede verzorging? Wacht dan niet tot het zich uitbreidt. Plan een online consult: een iDerma-dermatoloog beoordeelt je huid aan de hand van foto's, stelt de diagnose scherp en maakt een plan voor behandeling en onderhoud. Meestal krijg je binnen 24 uur (in het weekend binnen 48 uur) antwoord. Meer over de online aanpak van eczeem lees je op onze pagina over online hulp bij dermatitis.

Veelgestelde vragen

Is seborroïsch eczeem besmettelijk of een teken van slechte hygiëne?
Geen van beide. Je kunt het niet van iemand anders krijgen en ook niet doorgeven. Het ontstaat door een wisselwerking tussen huidvet, de gist die bij iedereen op de huid leeft en je afweersysteem, niet door vuil. Wel blijven talg en schilfers langer liggen als je je haar weinig wast, en kunnen sterke of geparfumeerde producten de huid extra prikkelen.
Is seborroïsch eczeem erfelijk?
Aanleg speelt mee: de kans is groter als familieleden het hebben, en DermNet noemt ook psoriasis in de familie als factor bij ernstiger seborroïsch eczeem. Of het bij jou opspeelt, hangt daarnaast af van stress, slaap, het seizoen en hoe je je huid en haar verzorgt.
Hoe lang moet ik de shampoo tegen gisten blijven gebruiken?
Bij een opvlamming adviseert Thuisarts een speciale shampoo 2 keer per week, 2 tot 4 weken lang. Daarna stoppen veel mensen, maar omdat de gist altijd op de huid blijft, komt het eczeem vaak terug. DermNet noemt daarom het zo nodig blijvend gebruik van zo'n shampoo als onderhoud. Bespreek met je huisarts of dermatoloog hoe vaak dat bij jou nodig is.
Wat als mijn shampoo na een tijd minder goed werkt?
Dat komt voor. DermNet schrijft dat sommige stammen van de gist minder gevoelig zijn voor een bepaald type shampoo tegen gisten, en dat een ander type of een combinatie van behandelingen dan vaak beter werkt. Wissel dus niet eindeloos zelf van merk, maar bespreek met je huisarts of dermatoloog welk ander type je kunt proberen. Controleer ook of je de shampoo lang genoeg laat inwerken.
Kan ik make-up gebruiken met seborroïsch eczeem in mijn gezicht?
Ja, maar kies lichte producten. Vette crèmes en zware, olieachtige make-up kunnen het eczeem erger maken; waterige, lichte producten zonder parfum zijn beter. Reinig je gezicht 's avonds met een milde, parfumvrije reiniger en spoel goed na. Krijg je na een nieuw product juist meer roodheid of jeuk op precies die plek, denk dan ook aan contacteczeem en laat dat beoordelen.
Waarom is mijn seborroïsch eczeem in de winter erger?
Kou, droge lucht en vaker een muts of pet dragen maken het eczeem erger. In de zomer wordt het na blootstelling aan zon meestal rustiger. Ga niet bewust zonnebaden om het eczeem te behandelen; verbranden beschadigt je huid.
Moet ik met mijn baby met berg naar de dokter?
Meestal niet. Berg is niet erg en gaat vanzelf over, meestal voordat je baby 1 jaar is. Ga wel naar de huisarts of het consultatiebureau als de uitslag zich uitbreidt naar gezicht of lijf, nat wordt of gaat ontsteken, als je baby jeuk lijkt te hebben, of als olie en babyshampoo niet helpen. Jeuk past namelijk minder bij berg en meer bij een andere vorm van eczeem.
Wat kan ik doen aan rode, schilferende ooglidranden?
Dat heet blefaritis en hoort bij seborroïsch eczeem. Leg een paar minuten een warm, schoon washandje op je gesloten ogen en maak de ooglidranden daarna voorzichtig schoon. Smeer crèmes niet zelf in of vlak bij je ogen, want de huid is daar dun en gevoelig. Krijg je pijn in je oog of zie je minder goed, bel dan direct je huisarts of, buiten kantoortijden, de huisartsenpost.
Nog twijfels?

Een dermatoloog stelt een plan op, speciaal voor jouw huid.

Niet zomaar een crème uit de winkel — de diagnose van een gecertificeerde specialist en een persoonlijk behandelplan, binnen 24 uur.

Consult starten
Persoonlijk behandelplan
24 u
Diagnose
Behandelplan
Voorschriften
iDerma
Gecertificeerd dermatoloog

Geschreven door

Anna Tunkeviča

Medische inhoud beoordeeld door

Eglė Zinkevičienė(Arts-dermatoloog)

Onze andere artikelen

Rode, schilferige en ontstoken huid van atopisch eczeem op de onderarm en pols

Constitutioneel eczeem (atopisch eczeem): symptomen, oorzaken en behandeling

Constitutioneel eczeem (atopisch eczeem) geeft jeuk, een droge huid en terugkerende opflakkeringen. Lees over de oorzaken, symptomen en verzorging.
Groepjes gordelroosblaasjes met roodheid over de nek en schouder

Gordelroos (herpes zoster): symptomen, oorzaken en behandeling

Gordelroos geeft een pijnlijke blaasjesuitslag aan een kant van het lichaam. Ontdek de symptomen, oorzaken, besmettelijkheid en behandelopties bij iDerma.
Een verheven, wratachtige seborroïsche keratose met een ruw oppervlak op de huid, op afstand beoordeeld.

Ouderdomswratten (seborroïsche keratose): herkennen, oorzaken en behandeling

Ouderdomswrat (seborroïsche keratose): een onschuldig bruin plekje. Zo herken je hem, zie je het verschil met huidkanker en kies je hoe je hem weghaalt.
Handrug met schilferende, roze verheven plekken die kenmerkend zijn voor lichen planus.

Lichen planus: paarse bultjes, witte lijntjes in de mond en nagelafwijkingen

Lichen planus geeft jeukende, paarsrode platte bultjes en witte lijntjes in de mond. Niet besmettelijk en op de huid meestal binnen 2 jaar over.