Schurft is een besmettelijke huidaandoening door een piepklein mijtje dat in de bovenste laag van je huid leeft. Het belangrijkste kenmerk is hevige jeuk, die 's nachts en in een warm bed het ergst is. Schurft is vervelend, maar niet gevaarlijk, en het is goed te behandelen. Het gaat alleen niet vanzelf over. Hoe eerder je het herkent en behandelt, samen met iedereen om je heen die besmet kan zijn, hoe sneller het voorbij is. Met vies zijn heeft schurft niets te maken: iedereen kan het krijgen, op elke leeftijd.
Wat is schurft?
Schurft heet in de medische wereld scabiës. De veroorzaker is de schurftmijt, Sarcoptes scabiei var. hominis, een spinachtig beestje van nog geen halve millimeter dat je met het blote oog niet ziet. Het vrouwtje graaft in de hoornlaag van je huid een gangetje van ongeveer een centimeter en legt daar haar eitjes. Na een paar dagen komen die uit, en na zo'n twee weken leggen de nieuwe mijten zelf weer eitjes. Zo houdt de cyclus zichzelf in stand.
De jeuk en de uitslag komen niet zozeer van het graven zelf. Ze zijn een afweerreactie van je lichaam op de mijten, hun eitjes en hun uitwerpselen. Die reactie komt pas na een paar weken op gang. Daarom kun je al besmettelijk zijn voordat je zelf iets merkt.
Hoe krijg je schurft? Oorzaken en risicofactoren
Je krijgt schurft door huidcontact dat lang duurt of vaak voorkomt. Volgens de LCI-richtlijn van het RIVM gaat het om huid-op-huidcontact van een kwartier of langer, of om contact dat steeds terugkomt: samen in bed liggen, knuffelen, seks, een kind verzorgen of iemand dagelijks helpen met wassen. Even een hand geven is meestal niet genoeg.
Minder vaak raak je besmet via spullen van iemand met schurft, zoals beddengoed, handdoeken, kleding of een stoffen bank. Buiten het lichaam blijven de mijten ongeveer drie dagen in leven. De omgeving aanpakken is dus nodig, maar extra douchen of poetsen geneest schurft niet.
Een grotere kans op schurft hebben:
- huisgenoten, partners en kinderen van iemand met schurft;
- mensen in groepen met veel lichamelijk contact, zoals kinderopvang, internaten, verpleeghuizen, zorginstellingen en opvangcentra;
- mantelzorgers en zorgmedewerkers die anderen wassen of verzorgen;
- mensen met een verminderde afweer, door een chronische ziekte, een behandeling die de afweer onderdrukt of hoge leeftijd;
- gezinnen met baby's en jonge kinderen.
Schurft duikt vooral op waar mensen dicht op elkaar leven. In Nederland moet schurft in een instelling voor kwetsbare mensen, zoals een verpleeghuis, kinderdagverblijf of basisschool, bij de GGD worden gemeld, zodat die kan helpen de bron en andere besmette mensen te vinden. In Vlaanderen meldt men een lokale uitbraak bij Toezicht Volksgezondheid.




Symptomen van schurft
Het eerste en duidelijkste signaal is hevige jeuk, vooral 's nachts, na een warme douche of als je het warm hebt. Bij een eerste besmetting begint die jeuk meestal twee tot zes weken na het contact. Heb je eerder schurft gehad, dan kan het binnen een paar dagen al jeuken. Op de huid zie je vaak een of meer van deze verschijnselen:
- Gangetjes: dunne, rechte of licht kronkelende streepjes van een paar millimeter tot een centimeter, grijzig, roodbruin of huidkleurig. Je vindt ze vooral tussen de vingers en tenen, op de polsen, de ellebogen, in de oksels, rond de navel en tepels, op de billen en bij de geslachtsdelen.
- Kleine, fel jeukende bultjes en blaasjes: meestal op de romp, de onderarmen, de dijen en de billen, soms met roodheid of schilfers.
- Krabwondjes en korstjes: door het krabben gaat de huid kapot. In die wondjes kunnen bacteriën een extra ontsteking veroorzaken.
- Muntvormige plekken of een eczeemachtige uitslag: een allergische reactie op de mijt, die ook na een geslaagde behandeling nog een tijd kan blijven.
- Stevige, jeukende knobbeltjes: vooral in de okselplooien, de liezen en op de billen. Ze kunnen nog maanden na een geslaagde behandeling jeuken.
Bij baby's en jonge kinderen zit de uitslag vaker op de handpalmen, de voetzolen, de hals en het hoofd. Bij ouderen in een verpleeghuis zijn de klachten soms juist mild, waardoor schurft daar pas laat wordt herkend.
Bij mensen met een sterk verminderde afweer, of mensen die niet kunnen krabben, kan scabiës crustosa ontstaan, ook wel Noorse schurft genoemd. De huid wordt dan bedekt met dikke, grijswitte of geelbruine korsten waarin duizenden mijten leven. Deze vorm is veel besmettelijker, soms al via losse huidschilfers, en vraagt altijd om begeleiding door een arts.
Wanneer ga je naar een arts?
Neem contact op met je huisarts of een dermatoloog als:
- je hevige jeuk hebt die 's nachts erger wordt en je uitslag ziet op typische plekken, zoals tussen de vingers, op de polsen, de romp of bij de geslachtsdelen;
- je de afgelopen weken nauw contact had met iemand bij wie schurft is vastgesteld, of met die persoon in één huis woont;
- je zwanger bent, borstvoeding geeft, een baby jonger dan twee maanden hebt, of het om een oudere gaat: de behandeling is dan soms anders;
- je dikke korsten krijgt, pijnlijke of etterende wondjes, roodheid die zich uitbreidt, of koorts: dan kan er een bacteriële infectie bij zijn gekomen;
- de behandeling niet lijkt te werken, of de klachten na een paar weken terugkomen.
Voel je je echt ziek, met koorts en een snel uitbreidende rode, warme plek, wacht dan niet. Bel meteen je huisarts, buiten kantoortijd de huisartsenpost, en bij een levensbedreigende situatie 112.
Diagnose
Een ervaren arts herkent schurft meestal aan het verhaal en het huidbeeld: nachtelijke jeuk, uitslag op de typische plekken en vaak huisgenoten met dezelfde klachten. Is het beeld niet duidelijk, dan helpt aanvullend onderzoek:
- Dermatoscopie: de huid wordt bekeken met een vergrootglas met lamp. Zo zijn de gangetjes en soms het driehoekige kopje van de mijt aan het eind van een gangetje te zien.
- Huidschraapsel: een klein beetje huid uit een verdacht gangetje wordt onder de microscoop bekeken op mijten, eitjes of uitwerpselen.
- Plakbandtest: de arts drukt een stukje doorzichtig plakband op een gangetje, waar mijten of eitjes aan blijven plakken voor onderzoek.
Schurft lijkt soms op andere huidaandoeningen, zoals constitutioneel eczeem, contacteczeem, netelroos, insectenbeten, luizen of prurigo (jeukknobbeltjes). Omdat de behandeling van schurft veel inzet vraagt van het hele huishouden, is een goede diagnose de basis.
Twijfel je of het schurft is? Bij een online consult met een dermatoloog van iDerma stuur je foto's van je huid en beschrijf je je klachten. Binnen 24 uur krijg je een beoordeling en advies over de volgende stap. Is er een huidschraapsel of dermatoscopie nodig om zeker te zijn, dan hoor je waar je daarvoor terechtkunt.
Behandeling van schurft
Het doel is alle mijten en eitjes op de huid te doden en te voorkomen dat je opnieuw besmet raakt. Je arts kiest de behandeling op basis van je leeftijd, je gezondheid, hoe lang je de klachten al hebt en wie er bij je in huis wonen. De aanpak bestaat uit een paar vaste onderdelen.
- Smeerbehandeling: een crème of gel tegen mijten smeer je 's avonds op je hele lichaam, van de kin tot en met de tenen. Vergeet de plekken niet waar mijten graag zitten: tussen vingers en tenen, onder de voeten, in de oksels, rond de navel, op de geslachtsdelen, tussen de billen en onder de nagelranden (een oude tandenborstel helpt). Bij kinderen jonger dan 13 jaar smeer je ook het gezicht en de hoofdhuid in, door het haar heen. Let op dat het middel niet in de ogen, de neus of de mond komt. Meestal laat je het middel een nacht zitten (8 tot 12 uur) en douche je het de volgende ochtend af. Volg daarbij precies het advies van je arts. Was je tussendoor je handen, smeer ze dan opnieuw in.
- Tabletten: in sommige situaties is een behandeling met tabletten handiger of beter, bijvoorbeeld bij uitgebreide schurft, bij scabiës crustosa, of als smeren niet goed lukt. Je arts beslist of dat nodig is.
- Na een week herhalen: de behandeling doe je twee keer, met een week ertussen, ook als de jeuk al minder is. Zo pak je ook de mijten die na de eerste keer nog uit een eitje kwamen.
- Iedereen tegelijk: huisgenoten, partners en anderen met wie je de afgelopen zes weken nauw contact had, behandelen zich op dezelfde dag, ook als ze geen klachten hebben. Gebeurt dat niet, dan geven jullie de mijten steeds aan elkaar door.
- Knip je nagels kort voor de behandeling, want ook onder de nagels kunnen mijten en eitjes zitten.
- Jeuk en huidherstel: je arts kan adviezen geven tegen de jeuk en voor het herstel van de huidbarrière, zoals een vette crème. De jeuk wordt vaak eerst erger en neemt daarna langzaam af. Soms duurt dat weken, bij sommige mensen een paar maanden.
Ben je zwanger, geef je borstvoeding of heb je een baby jonger dan twee maanden? Bespreek dan met je huisarts welke aanpak het veiligst is, want die is in die situaties anders.
De behandeling is geslaagd als er geen nieuwe jeukende bultjes of gangetjes meer bijkomen. Het duurt meestal zo'n vier weken voordat alle plekjes en wondjes weg zijn. Zie je na twee tot vier weken nieuwe gangetjes, komt er steeds nieuwe uitslag bij of wordt de jeuk juist heviger, neem dan opnieuw contact op. Dat geldt ook als de jeuk vier weken na de laatste behandeling nog niet over is. Misschien is er iemand niet meebehandeld, is er iets misgegaan bij het smeren of de was, of gaat het om een andere huidaandoening.
Verzorging en voorkomen dat het terugkomt
Wat je naast de behandeling zelf doet, bepaalt voor een groot deel of je van de schurft afkomt. Doe deze stappen op de dag van de eerste behandeling en herhaal ze een week later.
- Wassen op 60 graden: was kleding, beddengoed en handdoeken die je de afgelopen drie dagen hebt gebruikt, en ook petten, sjaals, sloffen en handschoenen. De LCI-richtlijn adviseert een wasprogramma van minstens 35 minuten op 60 °C, omdat de machine even nodig heeft om echt die temperatuur te halen.
- Afgesloten zak: kan iets niet op 60 graden, zoals een jas, knuffel of schoenen? Stop het in een goed dichtgeknoopte plastic zak en laat die drie dagen binnen staan, bij een temperatuur boven de 18 graden. Daarna zijn de mijten dood.
- Wat niet in de was of in een zak past, zoals een stoffen bank, een matras of een kleed, zuig je goed af. Insectensprays zijn niet nodig.
- Gebruik vanaf de eerste behandeling alleen je eigen handdoeken, beddengoed en kleding, en ga na het insmeren in een schoon opgemaakt bed liggen.
- Contact: vermijd langdurig huidcontact en seks tot de eerste behandeling is afgerond. Twaalf uur na de start van de behandeling ben je niet meer besmettelijk. In Nederland kun je volgens Thuisarts dan gewoon naar je werk of naar school. In Vlaanderen mag een kind pas terug naar de opvang of school als de behandeling helemaal voorbij is.
- Kies milde wasproducten en smeer regelmatig een verzachtende crème. Hete baden en hard schrobben maken de jeuk alleen maar erger.
- Huisdieren: de mijt van mensen kan zich niet in de huid van een hond of kat ingraven. Huisdieren hoeven dus niet behandeld te worden. Houd ze de eerste drie dagen wel uit je bed en van je schoot.
Vertel het de mensen met wie je nauw contact had. Dat voelt misschien ongemakkelijk, maar schaamte is nergens voor nodig: het is de enige manier om te voorkomen dat de schurft rondgaat. Bij meerdere gevallen op een school, kinderdagverblijf of in een instelling helpt de GGD met de aanpak.
Heb je nachtelijke jeuk en twijfel je of het schurft is, of houdt de jeuk na de behandeling aan? Een dermatoloog van iDerma bekijkt je foto's en geeft binnen 24 uur advies over wat je het beste kunt doen.
Foto: Alan R Walker, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons.






