HuidaandoeningenRosacea (couperose): symptomen, vormen, oorzaken en behandeling

Rosacea (couperose): symptomen, vormen, oorzaken en behandeling

Rode wanghuid met uitgebreide ontstoken papels die aan rosacea doen denken

Rosacea is een chronische ontstekingsziekte van de huid in het gezicht. Je wangen, neus, kin en voorhoofd worden blijvend of in aanvallen rood, er verschijnen kleine zichtbare bloedvaatjes (couperose), de huid brandt en er kunnen rode bultjes en puistjes ontstaan zonder mee-eters. Rosacea is niet besmettelijk en niet gevaarlijk, maar zonder behandeling wordt het vaak geleidelijk erger. Een gezicht dat bijna altijd rood is, kan je ook in je werk en contact met anderen hinderen. Genezen kan rosacea niet. Met de juiste verzorging en behandeling krijgen de meeste mensen de klachten wel langdurig onder controle.

Wat is rosacea?

Rosacea is een van de meest voorkomende huidaandoeningen in het gezicht bij volwassenen. DermNet schat dat ongeveer 5% van de volwassenen wereldwijd het heeft; Gezondheid en Wetenschap noemt 1 tot 10% van de mensen tussen 30 en 50 jaar. Volgens Thuisarts begint het meestal rond je dertigste, al kan het eerder of later starten. Bij kinderen is het zeldzaam. Mensen met een lichte huid en blauwe of lichte ogen krijgen het vaker, maar rosacea komt bij elk huidtype voor. Op een getinte of donkere huid is de roodheid minder goed te zien, waardoor de diagnose vaak later wordt gesteld. Vrouwen krijgen de diagnose vaker; volgens de Nederlandse huidartsen (NVDV) komt rosacea bij mannen en vrouwen ongeveer even vaak voor. Bij mannen verloopt het vaak ernstiger.

De naam zegt al iets over het beeld: rosacea betekent letterlijk 'rood als een roos'. De ziekte verloopt jarenlang in golven, met periodes waarin het opvlamt en rustigere periodes. Eerst bloos je alleen sneller, later blijft de roodheid. Daarna kunnen uitgezette vaatjes, bultjes en puistjes volgen, en een deel van de mensen krijgt ook klachten aan de ogen.

Vormen van rosacea

Artsen onderscheiden vier hoofdvormen. Ze lopen vaak in elkaar over: je kunt kenmerken van meer dan één vorm hebben, en de vorm die het meest op de voorgrond staat bepaalt welke behandeling het best werkt. In de nieuwste internationale afspraken beschrijven dermatologen rosacea liever per kenmerk (fenotype) dan per vorm, omdat iedereen een eigen combinatie heeft. De oude namen worden nog veel gebruikt en geven houvast.

  • Vorm met roodheid en vaatjes: blijvende roodheid midden in het gezicht, snel blozen bij warmte of emoties, en zichtbare uitgezette bloedvaatjes (teleangiëctasieën, in de volksmond couperose).
  • Vorm met bultjes en puistjes: op de rode huid ontstaan rode bultjes (papels) en puistjes (pustels). Het verschil met acne is dat er geen mee-eters zijn.
  • Vorm met verdikking van de huid: door groei van talgklieren en bindweefsel wordt de huid dikker en knobbelig. Meestal gaat het om de neus (rhinophyma). Dit komt vrijwel alleen bij oudere mannen voor en ontstaat pas na vele jaren. In de volksmond heet het een 'drankneus' of 'bloemkoolneus', maar volgens de NVDV heeft rhinophyma niets met alcohol te maken.
  • Rosacea van de ogen: ontstoken ooglidranden (blefaritis), droge, branderige ogen, het gevoel dat er zand in je oog zit, lichtgevoeligheid en rode ogen. Volgens Thuisarts heeft de helft van de mensen met rosacea ook oogklachten. Soms beginnen de oogklachten eerder dan de huidklachten, of zijn er alleen oogklachten.

Een aparte variant ontstaat door hormooncrèmes. Wie langere tijd een ontstekingsremmende hormooncrème op het gezicht smeert, zeker zonder begeleiding van een arts, kan een rosacea-achtige roodheid met bultjes krijgen. Stop je met de crème, dan worden de klachten eerst nog even erger en pas daarna minder.

Hoe ziet rosacea eruit? De symptomen

Denk aan rosacea als je dit bij jezelf ziet:

  • een gezicht dat steeds of telkens opnieuw rood is, vooral op de wangen, neus en het voorhoofd; tijdens een aanval voelt je gezicht warm en soms pijnlijk aan;
  • fijne rode adertjes op de wangen en rond de neus;
  • rode bultjes of puistjes zonder mee-eters;
  • branden, prikken of steken door water, cosmetica of wind; de huid is erg gevoelig geworden;
  • droogheid, een trekkerig gevoel en schilfers op de rode plekken;
  • zwelling van het gezicht, vooral onder de ogen; de NVDV beschrijft dat dit vocht (oedeem) meestal vanzelf verdwijnt, maar soms blijft;
  • oogklachten: roodheid, droge of jeukende ogen, korstjes of schilfers bij de wimpers.

De uitslag zit meestal symmetrisch in het midden van het gezicht. De hals en de borst doen zelden mee.

Oorzaken en risicofactoren

Wat rosacea precies veroorzaakt, is nog niet bekend. Waarschijnlijk werken erfelijke factoren en omgevingsfactoren samen:

  • Erfelijke aanleg: rosacea komt in sommige families vaker voor, al is er geen enkel 'rosacea-gen' gevonden.
  • Een te sterke afweerreactie van de huid: de huid maakt meer eiwitten aan die ontsteking en het verwijden van bloedvaatjes stimuleren. Daardoor reageert de huid te heftig op gewone prikkels.
  • Gevoelige bloedvaten en zenuwen: de vaatjes in het gezicht zetten te snel uit door warmte, kou, alcohol, gekruid eten of emoties.
  • Veranderingen in de huidflora: op de huid van mensen met rosacea leven meer Demodex-mijten en bepaalde bacteriën, die de ontsteking in stand kunnen houden.
  • Een beschadigde huidbarrière: prikkelende stoffen dringen makkelijker door, waardoor sneller een ontsteking ontstaat.
  • Uv-straling: de belangrijkste omgevingsfactor. Zonlicht beschadigt de huid en maakt haar gevoeliger, zodat de klachten in zonnige maanden vaker opvlammen.

Een oorzaak is iets anders dan een uitlokkende factor. Die veroorzaakt de ziekte niet, maar maakt de klachten erger. Veelvoorkomende triggers zijn zon, warmte en kou, een hete douche, bad of sauna, intensief sporten, alcohol, hete dranken, gekruid eten, stress en emoties, harde wind, luchtvervuiling, roken, waterproof make-up en prikkelende verzorging zoals scrubs, toners met alcohol en sterke reinigers. Ook sommige tabletten die de bloedvaten verwijden kunnen klachten uitlokken. Dat rosacea door voeding wordt veroorzaakt, is volgens de NVDV nooit aangetoond; eten en drinken kunnen de klachten wel tijdelijk verergeren. Iedereen heeft andere triggers. Thuisarts raadt aan een paar weken op te schrijven wanneer je gezicht rood wordt en wat je op dat moment deed, at of dronk.

Rosacea op het voorhoofd: roodheid met kleine rode bultjes zonder mee-etersRosacea op de wang: rode huid met kleine bultjes en puistjes

Rosacea, acne of iets anders?

Een rood gezicht met puistjes past niet alleen bij rosacea. Omdat de behandeling per aandoening verschilt, is het belangrijk om de juiste diagnose te hebben.

AandoeningVerschil met rosacea
AcneWel mee-eters (zwarte puntjes en witte bultjes); de uitslag zit ook op het voorhoofd, de rug en de borst en begint meestal in de puberteit. Geen blijvende roodheid of uitgezette vaatjes.
DemodicoseFijne schilfering rond de haarzakjes, een ruwe huid die aanvoelt als schuurpapier, vaak niet symmetrisch. Onder de microscoop zijn veel Demodex-mijten te zien. Kan samen met rosacea voorkomen.
Seborroïsch eczeemVette, geelachtige schilfers in de plooien naast de neus en de mond, in de wenkbrauwen en op de hoofdhuid. Geen puistjes en geen uitgezette vaatjes.
Periorale dermatitisKleine bultjes rond de mond en neus, terwijl een smalle rand direct langs de lippen vrij blijft. Begint vaak na het gebruik van hormooncrème of vette, afsluitende cosmetica.
ContacteczeemJeukende uitslag precies op de plek waar cosmetica of een andere stof de huid raakte, vaak met blaasjes. Verdwijnt als het contact stopt.
ZonneallergieJeukende bultjes enkele uren na zonlicht, die binnen een paar dagen verdwijnen. Meestal op de hals, armen en het decolleté.
Lupus (SLE)Een vlindervormige roodheid over de wangen en neus, maar zonder bultjes en puistjes; de plooien naast de neus en de mond blijven meestal vrij. Vaak samen met gewrichtspijn, vermoeidheid of koorts; bloedonderzoek is dan nodig.

Minder vaak lijkt rosacea op dermatomyositis, een reactie op tabletten of zonbeschadiging van de huid. Bij een ongewoon beeld onderscheidt de dermatoloog deze aandoeningen door goed te kijken, met een dermatoscoop, en als het nodig is met aanvullend onderzoek.

Wanneer naar de huisarts of dermatoloog?

Bel direct je huisarts of de huisartsenpost als je bij rosacea een rood oog krijgt met pijn, wazig of slechter zien, of als je opeens niet meer tegen licht kunt. Thuisarts noemt dit klachten van een ernstige oogontsteking, bijvoorbeeld van het hoornvlies, waarvoor snel behandeling nodig is. Zonder behandeling kan je zicht blijvend achteruitgaan. Een online beoordeling op basis van foto's is dan niet geschikt: het oog moet worden onderzocht. Bij een acute, levensbedreigende situatie bel je 112.

Zonder spoed laat je je huid beoordelen als:

  • de roodheid of de puistjes langer dan 3 tot 4 weken blijven of steeds terugkomen;
  • je zichtbare vaatjes, verdikte huid of pijnlijke knobbels krijgt;
  • een behandeling tegen acne niet werkt of je huid er juist geïrriteerder van wordt; dat is vaak een teken dat het om rosacea gaat en niet om acne;
  • je lichte oogklachten hebt, zoals droge, jeukende ogen of korstjes bij de wimpers;
  • je twijfelt over de diagnose, of als de klachten je stemming en je contact met anderen beïnvloeden.

In Nederland is de huisarts meestal je eerste aanspreekpunt; die stuurt je zo nodig door naar een dermatoloog (huidarts) of oogarts. Een typisch beeld van rosacea kan een dermatoloog ook tijdens een online consult op basis van foto's beoordelen: de vorm vaststellen, een behandeling adviseren en een verzorgingsplan opstellen.

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Rosacea is een klinische diagnose: de arts kijkt naar je huid en vraagt naar je klachten. Speciaal onderzoek is meestal niet nodig. Volgens de internationale afspraken van dermatologen (ROSCO, 2017) is één kenmerkend teken genoeg, namelijk blijvende roodheid midden in het gezicht die erger wordt door triggers, of verdikking van de huid. Anders zijn minstens twee van deze hoofdkenmerken nodig: aanvallen van blozen, bultjes en puistjes, zichtbare vaatjes of rosacea van de ogen.

De dermatoloog bekijkt ook je ogen en ooglidranden, beoordeelt de vaatjes met een dermatoscoop, let op tekenen van Demodex-mijten en maakt foto's van je gezicht om het effect van de behandeling te kunnen volgen. Bij een vermoeden van demodicose wordt een beetje huid afgeschraapt en onder de microscoop bekeken. Als het beeld niet typisch is en de arts lupus of een andere ziekte wil uitsluiten, volgen bloedonderzoek of, zelden, een klein stukje huid voor onderzoek (biopt) onder plaatselijke verdoving.

Behandeling per vorm

De behandeling hangt af van welke kenmerken het meest op de voorgrond staan. Een middel werkt meestal op één onderdeel van de ziekte, dus vaak worden verschillende behandelingen gecombineerd. Het doel is minder ontsteking, minder roodheid, rustigere bloedvaatjes en zo lang mogelijk rustige periodes. Bij lichte rosacea geeft de huisarts in Nederland meestal zelf een crème of gel; blijven de klachten, dan volgt verwijzing naar de dermatoloog of een huidtherapeut.

  • Roodheid en aanvallen van blozen: de basis is je triggers vermijden en je huid tegen de zon beschermen. Een dermatoloog kan een gel adviseren die de bloedvaatjes een paar uur laat samentrekken. De NVDV beschrijft dat het effect na ongeveer een half uur begint en na drie tot zes uur het sterkst is. Zo'n gel is niet voor iedereen geschikt: bij sommige mensen wordt de roodheid juist erger, ook na het stoppen. Bij heftig blozen kunnen soms tabletten worden gebruikt die de reactie van de bloedvaten dempen, altijd na overleg met de arts.
  • Zichtbare vaatjes en blijvende roodheid: de beste resultaten geven een vaatlaser of een flitslamp (IPL). Volgens de NVDV zijn meestal twee tot drie behandelingen genoeg. Op den duur kunnen nieuwe vaatjes ontstaan, dus soms is later een herhaling nodig. In Nederland wordt deze behandeling meestal niet vergoed; vraag dus vooraf naar de kosten.
  • Bultjes en puistjes: bij lichte tot matige klachten volgt een ontstekingsremmende crème of gel, die ook het aantal Demodex-mijten kan verminderen. Het effect komt langzaam: volgens Thuisarts merk je pas na 8 tot 12 weken of de crème goed helpt. Bij matige tot ernstige klachten komt daar een kuur met ontstekingsremmende tabletten bij, meestal enkele maanden lang. Bij hardnekkige rosacea kan de dermatoloog tabletten geven die de talgklieren remmen; die mag je niet gebruiken als je zwanger bent of zwanger wilt worden. Ook verschillende andere middelen voor rosacea zijn tijdens zwangerschap en borstvoeding niet geschikt, dus bespreek een kinderwens altijd met je arts.
  • Verdikte huid (rhinophyma): in een vroeg stadium kan een ontstekingsremmende behandeling verdere verdikking afremmen. Is de verdikking er al, dan maakt de dermatoloog of plastisch chirurg de neus kleiner met een laser, elektrochirurgie of een operatie.
  • Rosacea van de ogen: houd je oogleden elke dag schoon (ooglidhygiëne). Leg een warm kompres 5 tot 10 minuten op je gesloten ogen, maak de ooglidranden schoon en gebruik kunsttranen tegen droogheid. De huisarts of dermatoloog stuurt je bij oogklachten door naar de oogarts, die verdere behandeling kiest.

Rosacea gaat niet over, maar met behandeling worden de klachten meestal veel minder. Stop je met de behandeling, dan komen de klachten vaak terug: volgens de NVDV krijgt de helft van de mensen binnen zes maanden na het stoppen opnieuw een opvlamming. Een onderhoudsbehandeling met een crème of gel kan dat uitstellen. Smeer geen hormooncrème op je gezicht tegen rosacea. De roodheid wordt er even minder van, maar de ziekte wordt erger. Heeft iemand anders dan een arts je zo'n crème voor je gezicht aangeraden, overleg dan eerst met een dermatoloog.

Verzorging van je huid en preventie

Zonder goede dagelijkse verzorging werkt ook een sterke behandeling maar kort:

  • Wassen: met lauw water en een milde, zeepvrije reiniger zonder parfum en alcohol. Geen scrubs, ruwe washandjes of reinigingsborstels. Dep je huid droog met een zachte handdoek en wrijf niet.
  • Hydrateren: smeer 's ochtends en 's avonds een hydraterende, niet-vette crème. Die versterkt de huidbarrière en vermindert het branderige gevoel.
  • Zonbescherming: elke dag, het hele jaar door, met een zonnebrandcrème die tegen uv-A en uv-B beschermt, factor 30 of hoger. De NVDV geeft aan dat minerale filters (titaniumdioxide of zinkoxide) een gevoelige huid het minst irriteren.
  • Make-up en verzorging: kies parfumvrije producten die de poriën niet verstoppen, en foundation of concealer op waterbasis. Een lichtgroene camouflagecrème maakt roodheid minder zichtbaar. Vermijd waterproof make-up en toners met alcohol, menthol of kamfer. Probeer een nieuw product eerst op een klein stukje huid.
  • Omgeving en gewoontes: bescherm je gezicht in de winter tegen wind en kou en in de zomer tegen de zon. Sla de sauna, een heet bad en heel hete dranken over. Probeer stress te verminderen, want stress is een van de meest voorkomende triggers.
  • Dagboek en controle: schrijf op waardoor je gezicht rood wordt en bespreek dat met je arts. Ook in een rustige periode is een controle af en toe zinvol, zodat de behandeling op tijd kan worden aangepast. Voor hulp bij de dagelijkse verzorging kan je arts je doorverwijzen naar een huidtherapeut; of dat wordt vergoed, hangt af van je aanvullende verzekering.

Rosacea is chronisch, maar goed te behandelen. Wie de vorm vroeg laat vaststellen en de huid elke dag goed verzorgt, heeft meestal minder opvlammingen en loopt minder risico op blijvende vaatjes of een verdikte huid. Wordt je gezicht steeds vaker rood en gaat de roodheid niet meer weg? Plan dan een online consult met een iDerma-dermatoloog. Je stuurt foto's en een korte beschrijving, en meestal krijg je binnen 24 uur (in het weekend binnen 48 uur) een beoordeling van je huid en een voorstel voor de behandeling. Heb je pijn in je oog, zie je wazig, is je oog fel rood of kun je niet tegen licht, bel dan direct je huisarts of de huisartsenpost.

Veelgestelde vragen

Is rosacea besmettelijk?
Nee. Rosacea is een chronische ontsteking van de huid en gaat niet over van mens op mens, ook niet door aanraking of door handdoeken en make-up te delen. Het komt vaker voor bij mensen met een lichte huid en zit soms in de familie, maar je kunt het niet van iemand anders krijgen.
Zijn rosacea en couperose hetzelfde?
Niet helemaal. Couperose is de volksnaam voor de kleine, zichtbare bloedvaatjes op de wangen en rond de neus. Die vaatjes zijn een van de kenmerken van rosacea, maar couperose kan ook los voorkomen, bijvoorbeeld door zonschade of ouder worden. Rosacea is de ziekte als geheel: blijvende roodheid, snel blozen, gevoelige huid en soms bultjes, puistjes en oogklachten.
Wat is het verschil tussen rosacea en acne?
Bij rosacea zie je geen mee-eters; bij acne horen zwarte puntjes en verstopte poriën juist bij het beeld. Rosacea begint meestal na je dertigste en geeft blijvende roodheid en zichtbare vaatjes midden in het gezicht. Acne begint vaak in de puberteit en kan ook op de rug en borst zitten. Beide kunnen tegelijk voorkomen; een dermatoloog bepaalt dan welke de overhand heeft.
Gaat rosacea ooit helemaal over?
Rosacea is met de huidige behandelingen niet definitief te genezen, maar de klachten zijn meestal goed te verminderen. Na het stoppen van een behandeling komen ze vaak terug, daarom adviseert de arts soms een onderhoudsbehandeling. Dagelijkse verzorging en het vermijden van je eigen triggers zorgen voor langere rustige periodes.
Wordt een laserbehandeling voor rosacea vergoed?
In Nederland meestal niet. Een vaatlaser of flitslamp geeft vaak een goed resultaat tegen zichtbare vaatjes en blijvende roodheid, maar valt doorgaans niet onder de basisverzekering. Vraag vooraf naar de kosten en het verwachte aantal behandelingen; vaak zijn twee tot drie sessies genoeg.
Mag ik make-up gebruiken als ik rosacea heb?
Ja. Kies parfumvrije producten op waterbasis die de poriën niet verstoppen. Een lichtgroene concealer camoufleert roodheid. Smeer eerst een hydraterende crème en zonnebrandcrème, en verwijder je make-up 's avonds met een milde reiniger zonder alcohol. Waterproof make-up kun je beter vermijden, omdat je die moeilijk zonder wrijven verwijdert.
Welke behandeling kan ik gebruiken als ik zwanger ben?
Dat bepaal je samen met je arts. Volgens de NVDV mag een groot deel van de crèmes en tabletten tegen rosacea niet worden gebruikt tijdens de zwangerschap, en sommige middelen moeten zelfs al ruim voor een zwangerschap worden gestopt. Vertel je huisarts of dermatoloog daarom altijd dat je zwanger bent, borstvoeding geeft of zwanger wilt worden. Milde verzorging, zonbescherming en triggers vermijden kun je gewoon blijven doen.
Nog twijfels?

Een dermatoloog stelt een plan op, speciaal voor jouw huid.

Niet zomaar een crème uit de winkel — de diagnose van een gecertificeerde specialist en een persoonlijk behandelplan, binnen 24 uur.

Consult starten
Persoonlijk behandelplan
24 u
Diagnose
Behandelplan
Voorschriften
iDerma
Gecertificeerd dermatoloog

Geschreven door

Anna Tunkeviča

Medische inhoud beoordeeld door

Andra Šukienė(Dermatoloog)

Onze andere artikelen

Rode, schilferige en ontstoken huid van atopisch eczeem op de onderarm en pols

Constitutioneel eczeem (atopisch eczeem): symptomen, oorzaken en behandeling

Constitutioneel eczeem (atopisch eczeem) geeft jeuk, een droge huid en terugkerende opflakkeringen. Lees over de oorzaken, symptomen en verzorging.
Groepjes gordelroosblaasjes met roodheid over de nek en schouder

Gordelroos (herpes zoster): symptomen, oorzaken en behandeling

Gordelroos geeft een pijnlijke blaasjesuitslag aan een kant van het lichaam. Ontdek de symptomen, oorzaken, besmettelijkheid en behandelopties bij iDerma.
Een verheven, wratachtige seborroïsche keratose met een ruw oppervlak op de huid, op afstand beoordeeld.

Ouderdomswratten (seborroïsche keratose): herkennen, oorzaken en behandeling

Ouderdomswrat (seborroïsche keratose): een onschuldig bruin plekje. Zo herken je hem, zie je het verschil met huidkanker en kies je hoe je hem weghaalt.
Handrug met schilferende, roze verheven plekken die kenmerkend zijn voor lichen planus.

Lichen planus: paarse bultjes, witte lijntjes in de mond en nagelafwijkingen

Lichen planus geeft jeukende, paarsrode platte bultjes en witte lijntjes in de mond. Niet besmettelijk en op de huid meestal binnen 2 jaar over.