Wat is periorale dermatitis?
Periorale dermatitis (ook dermatitis perioralis of in de volksmond ‘clowneczeem’) is een veelvoorkomende, langdurige huiduitslag van kleine rode bultjes en schilferige plekjes rond de mond. De uitslag breidt zich vaak uit naar de plooien naast de neus en soms naar de huid rond de ogen. ‘Periorale’ betekent rond de mond. Omdat dezelfde uitslag ook rond de neusgaten, de ogen en heel soms de geslachtsdelen kan zitten, spreken dermatologen steeds vaker van periorificiële dermatitis: ontsteking rond de lichaamsopeningen (DermNet, Huidfonds). Het is geen infectie en ook geen acne, al wordt het voor allebei aangezien.
Het komt vooral voor bij vrouwen tussen de 20 en 50 jaar, bij alle huidtypen (BAD). Ook kinderen krijgen het, ongeveer vanaf 7 maanden tot 13 jaar (DermNet). De bekendste uitlokker is een hormoonzalf (corticosteroïdzalf of -crème) die op de gezichtshuid komt, maar ook een neusspray of een inhalator met een corticosteroïd kan het veroorzaken (Huidfonds, BAD, MedlinePlus). De uitslag komt vaak in golven, over maanden. Een behandeling plan je daarom in weken, niet in dagen.
In het kort
- Periorale dermatitis is niet besmettelijk: je kunt het niet oplopen en niet doorgeven.
- Zonder behandeling verloopt het meestal grillig en langdurig, maanden tot jaren. Een lichte vorm kan verdwijnen zodra je alle crèmes, cosmetica en hormoonzalven op je gezicht weglaat (DermNet).
- Met de juiste aanpak verdwijnt de uitslag bij de meeste mensen binnen enkele weken tot een paar maanden. Zolang je geen hormoonzalf meer op je gezicht smeert, blijft het meestal weg (BAD, MedlinePlus).
- Het geeft zelden littekens of blijvende kleurverandering, behalve bij de ernstige ‘lupoïde’ vorm (DermNet) en een zeldzame variant bij kinderen.
- Bij kinderen zijn een neusspray tegen hooikoorts en een inhalator tegen astma met een corticosteroïd bekende uitlokkers (DermNet, MedlinePlus).
Hoe ziet periorale dermatitis eruit?
Je ziet groepjes kleine bultjes, meestal kleiner dan 2 millimeter. Op een lichte huid zijn ze roze of rood. Op een bruine of zwarte huid kunnen ze huidkleurig, roze, paars of iets donkerder dan de huid eromheen zijn, en is de roodheid soms moeilijk te zien (DermNet, BAD). Sommige bultjes bevatten een druppeltje vocht of pus. De huid ertussen is vaak droog, schilferig en strak, en kan prikken of branden. Jeuk is meestal mild en pijn zeldzaam (DermNet). Contact met zeep, soms zelfs met water, en zonlicht kunnen de huid extra irriteren (Huidfonds).


Links: periorale dermatitis bij een kind, met groepjes kleine rode bultjes en schilfers rond de mond en een smalle rand normale huid langs de lippen. Rechts: bij een jonge volwassene, met rode, schilferige plekken op de kin en naast neus en mond.
Het handigste herkenningspunt is de smalle rand normale huid direct langs de lippen. De uitslag stopt een paar millimeter voor de lipgrens, zoals je op beide foto’s ziet. Alleen bij een ernstige vorm komt hij tot op de lippen (DermNet, Huidfonds). Vanaf de kin en de bovenlip breidt hij zich vaak uit naar de plooien tussen neus en mond en rond de neusgaten. Zit de uitslag alleen rond de neus, dan heet dat perinasale dermatitis: dezelfde aandoening onder een andere naam. Ook de oogleden en de huid naast de ogen kunnen meedoen, los of samen met de mond. Dat heet dermatitis periocularis (Huidfonds). Wangen en voorhoofd blijven meestal vrij, en dat onderscheidt het van rosacea (BAD).
Ernstige vormen: bij de lupoïde vorm zijn de bultjes groter, dichter op elkaar en roodbruin. Deze vorm kan littekens geven (DermNet). Bij kinderen bestaat een zeldzame granulomateuze variant, die vaker voorkomt bij kinderen met een donkere huid. Je ziet dan gelijkvormige, koepelvormige bultjes in huidkleur, rood of geelbruin, meestal zonder pus. Soms zitten ze ook in de hals, op de borst of op armen en benen. Bijna altijd is er eerder een hormoonzalf of ander corticosteroïd gebruikt. Omdat deze variant littekens kan achterlaten, wordt hij snel behandeld.
Oorzaken en uitlokkers
Eén vaste oorzaak is niet bewezen. De meest aannemelijke verklaring is dat de beschermlaag van de huid rond de mond het begeeft. De huid verliest vocht en voelt strak en droog aan. Je smeert er meer op, er dringen meer prikkelende stoffen binnen en er ontstaat een ontsteking (DermNet). Wat de vicieuze cirkel ook in gang zet, een paar factoren houden hem bijna altijd in stand:
- Corticosteroïden, in welke vorm dan ook: een hormoonzalf of -crème in het gezicht is de bekendste uitlokker. Hoe sterker de zalf, hoe groter de kans, maar ook de zwakste hormooncrème kan het veroorzaken (Huidfonds). Neussprays en inhalatoren met een corticosteroïd tellen ook mee, net als tabletten (DermNet, BAD, MedlinePlus). Het typische verloop: de zalf maakt de uitslag eerst rustiger, maar elke keer dat je stopt komt hij erger terug (Huidfonds).
- Zware, vette of gelaagde verzorging: dikke, afsluitende zalven en zware crèmes, en cosmetica in het algemeen, vooral foundation en andere vet- of oliehoudende make-up (DermNet, Huidfonds, MedlinePlus). Agressieve reinigers, zuren, scrubs en sterk geparfumeerde producten beschadigen de beschermlaag nog verder.
- Zonnebrandcrème, vooral dikke minerale zonnebrandcrème bij kinderen (DermNet, MedlinePlus).
- Tandpasta en tandheelkundige materialen: bepaalde tandpasta’s en tandvullingen kunnen de huid prikkelen of een allergie uitlokken (DermNet). Ook tandpasta met fluoride wordt als uitlokker genoemd (MedlinePlus).
- Hormonen: opvlammingen vlak voor de menstruatie, tijdens de zwangerschap en bij gebruik van de anticonceptiepil zijn beschreven (DermNet, MedlinePlus).
- Gevoelige of atopische huid: mensen met constitutioneel eczeem of een gevoelige huid krijgen het makkelijker (DermNet).
- Weer: zon, warmte en wind lijken het te verergeren (DermNet).
- Micro-organismen: in de bultjes zijn demodexmijten, gisten en bepaalde bacteriën gevonden, maar of ze iets veroorzaken is onduidelijk (DermNet).
Meestal werken een paar van deze factoren samen, bijvoorbeeld een huid die al kwetsbaar was en daarna een hormoonzalf. Erfelijk is periorale dermatitis niet (BAD).
Is periorale dermatitis besmettelijk?
Nee. Waar de uitslag ook zit, rond de mond, de neus, de ogen of de geslachtsdelen: je kunt het niet van een ander krijgen en niet aan een ander doorgeven. Een handdoek delen, zoenen of nauw contact verspreidt het niet. Er zijn wel aandoeningen die erop lijken en die wel besmettelijk zijn: krentenbaard, een koortslip en een schimmelinfectie van het gezicht. Zie je honinggele korstjes, een groepje blaasjes of een schilferende ring die groter wordt, dan gaat het waarschijnlijk om iets anders (Thuisarts.nl).
Gaat periorale dermatitis vanzelf over?
Soms wel, maar langzaam en niet betrouwbaar. Zonder behandeling verloopt de uitslag meestal grillig en kan hij maanden tot jaren aanhouden (DermNet). Wat een lichte vorm vaak wel laat verdwijnen, is ‘nultherapie’: je stopt met alle crèmes, cosmetica, zonnebrandcrème en hormoonzalf in het gezicht en wast je gezicht alleen met water (BAD, MedlinePlus). Dat advies geldt voor iedereen, en sommige mensen hebben daarna niets anders nodig.
Na het stoppen met een hormoonzalf vlamt de uitslag meestal eerst tijdelijk op. Begin dan niet opnieuw met de zalf om dat te dempen, want dan begint de cirkel van voren af aan (Huidfonds). Wordt de uitslag niet rustiger met strikte nultherapie, breidt hij zich uit, is hij heftig of zit hij rond de ogen? Dan is behandeling nodig (MedlinePlus).
Acuut of chronisch?
Zonder behandeling verloopt periorale dermatitis vaak langdurig en grillig (DermNet). Losse bultjes komen en gaan in een paar dagen. Een periode met uitslag kan weken tot maanden duren. Na goede behandeling komt het meestal niet terug, behalve als je opnieuw hormoonzalf op je gezicht gebruikt (Huidfonds, MedlinePlus).
Aandoeningen die op periorale dermatitis lijken
De juiste diagnose is belangrijk, omdat een paar aandoeningen die erop lijken juist met hormoonzalf worden behandeld, en die maakt periorale dermatitis erger:
| Aandoening | Het verschil |
|---|---|
| Rosacea | Zit vooral op de wangen, neus, voorhoofd en kin, meestal na je 30e, met blozen, blijvende roodheid en zichtbare adertjes. De huid direct rond de mond blijft juist vrij, het omgekeerde van periorale dermatitis (Thuisarts.nl, BAD). Hormoonzalf verergert ze allebei. |
| Acne | Mee-eters en witte puistjes, diepere ontstoken bulten, een vette huid en puistjes op voorhoofd, wangen, borst en rug. Periorale dermatitis heeft geen mee-eters (Thuisarts.nl). |
| Seborroïsch eczeem | Dunne, schilferende, zalmroze plekken in de wenkbrauwen, langs de haargrens, op de hoofdhuid, naast de neus en op de borst. Vooral schilfers, geen bultjes. |
| Contacteczeem | Een reactie op een product, door irritatie of allergie. Jeukt vaak meer, lijkt meer op eczeem en geeft soms zwelling of blaasjes. Een reactie op lippenstift, lippenbalsem, de smaakstof in tandpasta of een nieuwe crème kan ook rond de mond zitten. Plakproeven (allergietests op de rug) brengen het verschil aan het licht. |
| Likeczeem en ontstoken mondhoeken | Speeksel irriteert de huid en geeft een scherp begrensde, rode, schrale rand op de lippen en de huid er direct omheen, of kloofjes in de mondhoeken. Periorale dermatitis laat juist die zone vrij. |
| Krentenbaard (impetigo) | Blaasjes en natte plekjes die opdrogen tot honinggele korstjes, breiden zich snel uit en zijn erg besmettelijk. Komt veel voor rond de neus en mond van kinderen (Thuisarts.nl). |
| Koortslip (herpes simplex) | Eerst een tintelend, branderig plekje, daarna een groepje kleine blaasjes op of rond de lip dat indroogt en vanzelf geneest (Thuisarts.nl). |
| Schimmelinfectie van het gezicht | Eén of een paar ongelijke ringen met een schilferende rand en een lichter midden, soms opgelopen via een huisdier. Hormoonzalf laat de infectie groeien en maskeert hem. Een schraapsel van de huid bevestigt de diagnose. Met ‘schimmel rond de mond’ wordt meestal dit bedoeld. |
| Demodex | Ruwe, schuurpapierachtige schilfers rond de haarzakjes, roodheid en gevoeligheid op de wangen en rond de ogen. Bij sommige mensen met periorale dermatitis is het aantal mijten ook verhoogd. |
| Steroïdrosacea en ontwenning van hormoonzalf | Na weken of maanden hormoonzalf in het gezicht: een egale, brandende roodheid met bultjes en adertjes op wangen en voorhoofd die flink opvlamt als je met de zalf stopt. |
| Eczeem van de oogleden | Rode, schilferige, gezwollen oogleden door cosmetica, nagelproducten of andere prikkelende stoffen, zonder de typische bultjes. |
Waarom hormoonzalf het erger maakt
Een hormoonzalf vernauwt de bloedvaatjes en onderdrukt de ontsteking, dus de uitslag verbleekt binnen een paar dagen. Stop je met de zalf, dan gaan de vaatjes weer open, komt de onderdrukte ontsteking terug en vlamt de huid, die inmiddels dunner en kwetsbaarder is, harder op. De meeste mensen grijpen dan opnieuw naar de zalf, en de cirkel herhaalt zich (Huidfonds). Hoe sterker de zalf, hoe groter het risico. De dunne huid van de oogleden neemt het meest op: hormoonzalf in of rond de ogen is de gebruikelijke oorzaak van de uitslag rond de ogen (Huidfonds).
Wat je met de hormoonzalf of -spray doet, hangt af van waarom je hem gebruikt:
- Een crème die je zelf hebt gekocht: stop ermee. Reken op een tijdelijke opvlamming en vang die op met de verzorging hieronder. Wordt je huid binnen twee weken na het stoppen erger, vraag dan advies in plaats van weer te beginnen.
- Een zalf die je van een arts hebt gekregen voor eczeem of iets anders: overleg eerst met die arts voordat je stopt. Een dermatoloog kan je laten afbouwen via een mildere crème, of overstappen op een ontstekingsremmende crème zonder hormoon, zodat de terugslag minder heftig is (MedlinePlus).
- Een inhalator of neusspray die je nodig hebt voor astma of hooikoorts: blijf die gebruiken. Spoel na elke dosis je mond en was de huid rond je neus en mond. Het herstel duurt langer zolang je de spray gebruikt, maar stoppen met je astmabehandeling is veel gevaarlijker dan een huiduitslag.
Wanneer naar de huisarts of dermatoloog?
In Nederland ga je eerst naar je huisarts, die je zo nodig doorverwijst naar een dermatoloog. Laat je huid beoordelen als:
- rode bultjes rond je mond of neus niet verdwijnen nadat je bent gestopt met alle crèmes en cosmetica, of zich uitbreiden (MedlinePlus);
- je een hormoonzalf, inhalator of neusspray gebruikt en de uitslag daarna is ontstaan of erger is geworden. Over het afbouwen of aanpassen beslis je samen met een arts;
- de uitslag rond de ogen zit, en zeker als het oog zelf pijnlijk, rood, korrelig of lichtgevoelig wordt of je wazig ziet. Een pijnlijk rood oog met deze klachten moet dezelfde dag worden beoordeeld, wat de oorzaak ook is. Buiten kantooruren bel je de huisartsenpost;
- je honinggele korstjes, natte plekjes of een groepje blaasjes ziet. Dat wijst op krentenbaard of een koortslip, die anders worden behandeld en besmettelijk zijn (Thuisarts.nl);
- het om een kind gaat, vooral een kind met een donkere huid en gelijkvormige huidkleurige bultjes, omdat de granulomateuze variant zonder behandeling littekens kan geven;
- je zwanger bent of borstvoeding geeft, omdat er dan minder behandelmogelijkheden zijn;
- je grotere, dichte, roodbruine bultjes hebt, die kunnen passen bij de lupoïde vorm (DermNet).
Hoe wordt de diagnose gesteld?
Periorale dermatitis is een diagnose op het oog. Het patroon van kleine bultjes en schilfers rond de mond met een vrije rand langs de lippen, het verhaal over wat je op je gezicht hebt gesmeerd en de vraag of je ergens een corticosteroïd gebruikt, zijn meestal genoeg (BAD). Bijna altijd blijkt er eerder hormoonzalf op de gezichtshuid te zijn gebruikt. Aanvullend onderzoek is alleen nodig bij twijfel:
- een kweek of huidschraapsel als krentenbaard, een gist of een schimmelinfectie mogelijk is (MedlinePlus);
- plakproeven als een allergie voor een cosmeticaproduct, lipproduct of tandpasta wordt vermoed. De pleisters zitten twee dagen op je rug en worden na vier dagen afgelezen;
- heel soms een biopt, een klein stukje huid, als de bultjes er anders uitzien dan gebruikelijk of als de granulomateuze vorm bevestigd moet worden.
Behandeling, stap voor stap
De behandeling neemt weg wat de uitslag voedt, remt de ontsteking en houdt daarna de beschermlaag van de huid heel. Een kuur duurt meestal vier tot acht weken. Sommige mensen hebben twee tot drie maanden of langer tabletten nodig, en te vroeg stoppen is een van de redenen dat de uitslag terugkomt (BAD, MedlinePlus).
- Nultherapie: stop met alle cosmetica, crèmes, zonnebrandcrème en hormoonzalf op je gezicht. Was je gezicht alleen met lauw water tot de uitslag rustig is, en stap daarna over op een milde zeepvrije reiniger (BAD, MedlinePlus). Voelt je huid strak, gebruik dan een eenvoudige, lichte crème zonder parfum, nooit een dikke afsluitende zalf. Bescherm je tijdens de nultherapie met schaduw en een pet of hoed; pas als de huid rustig is, kun je een lichte zonnebrandgel of -fluid gebruiken.
- Pak de hormoonzalf aan zoals hierboven beschreven: stoppen, afbouwen, of een noodzakelijke inhalator houden en daarna spoelen.
- Crèmes of gels voor op de huid bij een lichte tot matige uitslag. Een arts kiest dan een ontsmettende of antibiotische crème of gel, of een ontstekingsremmende crème zonder hormoon zoals die ook bij eczeem in het gezicht wordt gebruikt, voor ongeveer vier tot acht weken (BAD, MedlinePlus). Een gevoelige gezichtshuid verdraagt die niet altijd. Helpt de ene niet, dan kan de arts overstappen op een andere.
- Antibioticatabletten bij een matige tot ernstige, uitgebreide of hardnekkige uitslag, en bij de granulomateuze vorm bij kinderen. Meestal gaat het om een tablet uit de groep antibiotica die ook bij acne en rosacea wordt gebruikt, één keer per dag, een aantal weken en soms twee tot drie maanden of langer (BAD). De uitslag reageert daar meestal snel op. Kinderen onder de 8 en zwangere vrouwen krijgen een antibioticum uit een andere groep (MedlinePlus).
- Hardnekkige gevallen: een dermatoloog kan een crème combineren met tabletten of de behandeling langer voortzetten (BAD).
Het herstel gaat geleidelijk. Na een paar weken zie je de eerste verbetering, na een paar maanden is de huid meestal helemaal rustig (BAD). Een tijdelijke opvlamming na het stoppen met hormoonzalf komt vaak voor en betekent niet dat het plan niet klopt. Is de huid eenmaal rustig, dan blijft hij dat meestal zolang je geen hormoonzalf op je gezicht smeert. Komt de uitslag toch terug, bijvoorbeeld na nieuw gebruik van hormoonzalf, dan kan dezelfde behandeling opnieuw (BAD, Huidfonds).
Huidverzorging tijdens het herstel en daarna
- Was je gezicht een- of tweemaal per dag met lauw water of een milde, parfumvrije en zeepvrije reiniger. Gebruik geen scrubs, zuren, exfoliërende pads of tonics (BAD).
- Smeer alleen als je huid strak aanvoelt, en dan met een lichte, eenvoudige crème zonder parfum. Vermijd vette zalven op je gezicht (DermNet).
- Begin daarna één voor één weer met producten als de uitslag weg is, zodat een boosdoener zichzelf verraadt. Twijfel je over een product, smeer het dan vijf tot tien dagen tweemaal per dag op een klein stukje van je onderarm.
- Tandpasta staat bekend als mogelijke uitlokker. Een eenvoudige, milde tandpasta en de huid rond je mond na het tandenpoetsen afspoelen zijn verstandige voorzorgen, al is dat nooit goed onderzocht (MedlinePlus). Overleg over fluoride met je tandarts, zodat je gebit er niet onder lijdt.
- Draag geen make-up tijdens de nultherapie. Kies daarna lichte, parfumvrije producten die de poriën niet verstoppen, en verwijder ze ’s avonds voorzichtig.
- Blijf tijdens een opvlamming in de schaduw en draag een pet of hoed. Gebruik daarna een lichte zonnebrandgel of -fluid met SPF 30, want zon en warmte verergeren de uitslag en zonlicht maakt achtergebleven vlekjes donkerder (DermNet). Meer over donkere vlekjes na een ontsteking lees je bij hyperpigmentatie.
- Krab niet aan de bultjes en knijp ze niet uit (BAD).
Periorale dermatitis bij kinderen
Kinderen van baby tot jonge tiener krijgen dezelfde uitslag, en de uitlokker is bij hen nog vaker een corticosteroïd: een hormoonzalf tegen eczeem, een neusspray tegen hooikoorts of een inhalator tegen astma (DermNet, MedlinePlus). Kwijlen en likken irriteren de huid rond de mond van een peuter, maar geven eerder likeczeem, een schrale rode rand, dan de bultjes van periorale dermatitis. De behandeling volgt dezelfde stappen met mildere keuzes: nultherapie, een plan voor de hormoonzalf in overleg met de arts die hem gaf, een crème voor op de huid en bij een uitgebreide of granulomateuze vorm een antibioticum dat geschikt is voor jonge kinderen. De tabletten die volwassenen meestal krijgen, worden onder de 8 jaar vermeden (MedlinePlus). Stop nooit met de astma-inhalator van je kind vanwege een huiduitslag.
Periorale dermatitis tijdens de zwangerschap
Hormonale veranderingen kunnen de uitslag tijdens de zwangerschap uitlokken of verergeren (DermNet, MedlinePlus). Nultherapie en milde verzorging kun je in elke fase gebruiken. De tabletten die normaal als eerste keus gelden, worden in de zwangerschap niet gebruikt. Is behandeling nodig, dan kiest de arts een crème voor op de huid of een antibioticum uit een groep die tijdens de zwangerschap wel gebruikt mag worden. Vertel elke arts die je huid behandelt dat je zwanger bent of borstvoeding geeft.
Terugval voorkomen
- Gebruik geen hormoonzalf op je gezicht, tenzij een dermatoloog die voor een bepaalde reden en een bepaalde periode adviseert (MedlinePlus, Huidfonds).
- Houd je verzorging kort: een reiniger, zo nodig een lichte crème en een lichte zonnebrand.
- Spoel je mond en de huid eromheen na het gebruik van een inhalator of neusspray met een corticosteroïd.
- Noteer wat je gebruikte toen een opvlamming begon. Een eenvoudig dagboekje van je producten helpt je eigen uitlokkers te vinden.
- Komt de uitslag terug, begin dan meteen met nultherapie en laat je huid op tijd beoordelen, in plaats van naar een oude tube hormoonzalf te grijpen.
Wat een online consult wel en niet kan
Periorale dermatitis is een van de huiduitslagen in het gezicht die zich goed lenen voor een beoordeling op afstand. De diagnose rust op het patroon van de uitslag en op je voorgeschiedenis, niet op onderzoek in een laboratorium. Met twee of drie scherpe foto’s van je onderste gezichtshelft bij goed licht en een lijstje van alles wat je op je huid smeert, inclusief sprays en inhalatoren, kan een dermatoloog van iDerma online meestal de diagnose bevestigen. Hij of zij onderscheidt het van rosacea, acne, contacteczeem en krentenbaard en bespreekt met je wat je met een hormoonzalf of spray doet. Is een kweek, een schraapsel of een plakproef nodig, of doet een oog mee, dan word je doorverwezen naar je huisarts of een dermatoloog in de buurt.
Heb je kleine bultjes rond je mond of neus die steeds terugkomen, zeker na een hormoonzalf? Vraag dan een online consult bij een dermatoloog aan. Je stuurt foto’s en je verhaal in en krijgt binnen 24 uur een beoordeling en een persoonlijk plan.






