HuidaandoeningenNetelroos (galbulten): hoe het eruitziet, oorzaken en behandeling

Netelroos (galbulten): hoe het eruitziet, oorzaken en behandeling

Grote rode kwaddels en vlekken op de huid, kenmerkend voor acute spontane urticaria

Netelroos (ook galbulten genoemd, medisch: urticaria) is een huidreactie waarbij je opeens jeukende, verheven bulten krijgt, zoals na het aanraken van brandnetels. Zo’n bult heet een kwaddel. Elke kwaddel verdwijnt meestal binnen een paar uur en altijd binnen 24 uur, zonder een spoor achter te laten, maar ondertussen kunnen er op andere plekken nieuwe bijkomen. Volgens de Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie (NVDV) krijgt bijna een kwart van alle mensen ooit netelroos, kinderen en volwassenen, mannen en vrouwen. Netelroos is niet besmettelijk.

Meestal gaat het om acute netelroos: die duurt in totaal korter dan zes weken en is vaak al na een paar uur of dagen weer weg. Houden de bulten zes weken of langer aan, dan heet het chronische netelroos. Netelroos wordt vaak met allergie in verband gebracht, maar de oorzaken zijn veel breder: een virusinfectie, kou, druk of zweten, sommige middelen of een insectensteek. Vaak vind je geen oorzaak.

Netelroos: rode, ringvormige kwaddels met een bleker midden die op de huid samenvloeienNetelroos: verheven, roze kwaddels die samenvloeien tot grotere plekken

Hoe ziet netelroos eruit?

Het belangrijkste kenmerk is de kwaddel. Kwaddels:

  • zijn rood, roze of huidkleurig, scherp begrensd en vaak in het midden bleker; ze variëren van een paar millimeter tot een paar centimeter en kunnen samenvloeien tot plekken zo groot als een hand of groter;
  • jeuken meestal hevig, soms prikken of branden ze;
  • komen en gaan binnen minuten tot uren (één kwaddel blijft nooit langer dan 24 uur) en kunnen overal op het lichaam opduiken;
  • laten geen littekens of vlekken achter.

Op een getinte of donkere huid valt de roodheid minder op; je ziet en voelt dan vooral de verheven bulten.

Bij ongeveer 4 op de 10 mensen met netelroos ontstaat er ook angio-oedeem: een diepere zwelling van de huid en het weefsel eronder, meestal rond de ogen, de lippen, de oren, aan de handen of voeten en soms bij de geslachtsdelen. Angio-oedeem voelt eerder gespannen of pijnlijk dan jeukend en kan tot 72 uur blijven. Bij ongeveer 1 op de 10 mensen met netelroos komt angio-oedeem voor zonder kwaddels.

Soorten netelroos

Artsen delen netelroos in naar hoe lang het duurt en of er een duidelijke lichamelijke prikkel is die de bulten uitlokt.

  • Acute (spontane) netelroos: duurt korter dan zes weken. Dit is verreweg de meest voorkomende vorm. Bij kinderen komt het vaak door een virusinfectie.
  • Chronische spontane netelroos: kwaddels of angio-oedeem komen zes weken of langer steeds terug, zonder duidelijke uitlokker van buitenaf. Bij de meeste mensen met chronische netelroos (60 tot 90%) wordt volgens de NVDV geen oorzaak gevonden.
  • Induceerbare netelroos: een bepaalde lichamelijke prikkel lokt de bulten uit. Voorbeelden:
    • Dermografisme (urticaria factitia): jeukende, streepvormige kwaddels na krabben, wrijven of druk van strakke kleding. Volgens de NVDV heeft 3 tot 5% van de mensen dit in meer of mindere mate.
    • Cholinergische urticaria (netelroos door zweten): speldenknopgrote, jeukende of branderige bultjes bij zweten, inspanning of in een warme omgeving.
    • Koude-urticaria: kwaddels op plekken die afkoelen, bijvoorbeeld bij zwemmen in koud water of in koude wind. Een reactie over het hele lichaam kan gevaarlijk zijn, met een bloeddrukdaling en zelfs het risico op verdrinking.
    • Vertraagde drukurticaria: pijnlijke, harde zwellingen die pas uren na druk ontstaan, bijvoorbeeld onder een broekriem, een schoudertas of op de voetzolen na lang lopen.
    • Zeldzamere vormen: netelroos door warmte, zonlicht, trillingen, water, of contact-urticaria op de plek waar een stof of plant de huid raakte.

Bij de meeste induceerbare vormen verschijnen de bulten binnen minuten na de prikkel en zijn ze binnen een tot twee uur weer weg. Vertraagde drukurticaria is de uitzondering.

Oorzaken en risicofactoren

Netelroos ontstaat doordat bepaalde afweercellen in de huid, de mestcellen, histamine en andere stoffen vrijmaken. Daardoor verwijden kleine bloedvaatjes, wordt de huid rood en lekt er vocht naar het omliggende weefsel. Dat geeft de zwelling en de jeuk. Wat de mestcellen in actie zet, is lang niet altijd te achterhalen. De bekendste uitlokkers:

  • Infecties: de meest voorkomende oorzaak van acute netelroos bij kinderen, bijvoorbeeld een virus dat verkoudheid of buikgriep geeft, ook zonder koorts. Bij volwassenen kunnen ook bacteriële infecties, zoals een ontstoken tand of bijholteontsteking, netelroos uitlokken. De bulten kunnen aan het begin van de infectie verschijnen of juist tijdens het herstel.
  • Voedselallergie: bijvoorbeeld voor pinda’s, noten, vis, schaal- en schelpdieren, eieren, melk of fruit. Bij een echte voedselallergie ontstaan de bulten binnen een uur na het eten, en dat gebeurt elke keer weer. Volgens Thuisarts is voeding bij ongeveer 1 op de 10 kinderen met netelroos de oorzaak, bij volwassenen minder vaak. Kleur- en conserveermiddelen kunnen netelroos uitlokken of verergeren zonder dat het om een echte allergie gaat.
  • Middelen die je gebruikt: vooral middelen tegen bacteriën, ontstekingsremmende pijnstillers en sommige bloeddrukverlagers kunnen kwaddels of angio-oedeem geven. Denk je dat je netelroos door zo’n middel komt, stop er dan niet zomaar mee, maar overleg met je huisarts.
  • Insectensteken en planten of dieren: een wespen- of bijensteek kan bij gevoelige mensen netelroos over het hele lichaam geven. Ook brandnetels of een kwal kunnen netelroos geven op de plek van contact.
  • Lichamelijke prikkels: kou, warmte (een warme douche, sauna of zware inspanning), zonlicht, druk, trillingen, zweten of water.
  • Het eigen afweersysteem: bij chronische spontane netelroos maakt het afweersysteem soms antistoffen die de mestcellen zelf activeren. Chronische netelroos komt vaker voor bij mensen met een auto-immuunziekte van de schildklier, coeliakie of vitiligo.
  • Wat netelroos erger maakt: krabben, alcohol, ontstekingsremmende pijnstillers, hitte, strakke kleding en stress. Die lokken netelroos zelden zelf uit, maar maken bestaande klachten erger.

De kans op netelroos is groter als je een allergische aandoening hebt, zoals constitutioneel eczeem, hooikoorts of astma, als je al eerder netelroos had, net een infectie hebt doorgemaakt of een auto-immuunziekte hebt. Volgens de NVDV komen sommige vormen, zoals koude-urticaria en netelroos door zonlicht, in bepaalde families vaker voor. Toch kan netelroos ook iemand treffen die nooit een allergie had.

Symptomen

De klachten van netelroos blijven meestal beperkt tot de huid: jeukende kwaddels die van plek wisselen en soms angio-oedeem. Koorts, gewrichtspijn of je algemeen ziek voelen horen niet bij gewone netelroos. Heb je die klachten wel, dan zoekt de arts naar een andere oorzaak, zoals een infectie, een ontsteking van de bloedvaten (vasculitis) of een reactie op een middel.

Krijg je naast de bulten moeite met ademen, een piepende ademhaling, een hese stem, moeite met slikken, duizeligheid, flauwvallen, erge buikkrampen of moet je herhaald overgeven, dan kan dat een ernstige allergische reactie zijn. Lees hieronder wat je dan direct moet doen.

Wanneer bel je 112 of de huisarts?

Bel direct 112 (of laat iemand anders bellen) als je naast netelroos een of meer van deze klachten hebt:

  • je tong of keel wordt dik, je stem klinkt opeens hees of je kunt moeilijk slikken;
  • je ademt moeilijk, je ademhaling piept of je voelt druk op je borst;
  • je bent duizelig, slap of valt flauw;
  • je hebt erge buikkrampen of moet vaker overgeven.

Dit kunnen tekenen zijn van anafylaxie, een ernstige allergische reactie van het hele lichaam. Dan telt elke minuut. Heb je van je arts een allergie-pen gekregen? Gebruik die dan meteen en bel daarna direct 112. Heb je na vijf minuten nog steeds veel klachten, gebruik dan de tweede pen, zoals Thuisarts adviseert.

Bel direct je huisarts of de huisartsenpost (huisartsen-spoedpost) als je netelroos hebt met dikke ogen of lippen, of als de rest van je gezicht, je handen, je voeten of je geslachtsdelen opzwellen, zonder de klachten hierboven.

Neem op een werkdag contact op met je huisarts als:

  • je steeds meer bulten of jeuk krijgt, of de netelroos vaak terugkomt;
  • de bulten na een paar weken nog steeds komen, of je de grens van zes weken nadert;
  • de jeuk niet minder wordt met verkoeling en de behandeling die je al hebt;
  • de netelroos begon nadat je met een nieuw middel startte of na een insectensteek;
  • één bult langer dan 24 uur blijft zitten, pijn doet of een blauwe plek achterlaat; dan kan het om urticariële vasculitis gaan, waarvoor ander onderzoek nodig is;
  • netelroos steeds terugkomt bij een kind, tijdens een zwangerschap of bij iemand met een chronische ziekte;
  • je twijfelt of het wel netelroos is.

Diagnose

Netelroos is voor een arts goed te herkennen. De diagnose volgt uit je verhaal en het onderzoek van de huid. De arts vraagt hoe lang één bult blijft zitten, of er zwellingen zijn en wat er vlak voor de klachten gebeurde: een infectie, een nieuw middel, een bepaald eten, kou of sport. Volgens de NVDV leidt dat gesprek vaak al tot de oorzaak, zonder verder onderzoek. Bij een typische, kortdurende acute netelroos is onderzoek meestal niet nodig. Omdat de bulten zo snel verdwijnen, helpt het om er foto’s van te maken en die aan je arts te laten zien.

Aanvullend onderzoek komt in beeld als de netelroos zes weken of langer duurt, of als er een duidelijke verdenking op een oorzaak is:

  • Bloedonderzoek: bijvoorbeeld een bloedbeeld, ontstekingswaarden, de schildklierfunctie en schildklierantistoffen, en bij klachten onderzoek naar infecties.
  • Provocatietests: de ijsbloktest bij verdenking op koude-urticaria, krassen over de huid bij dermografisme, of tests met inspanning of druk. De reactie komt meestal binnen minuten, alleen bij drukurticaria moet je enkele uren wachten.
  • Allergietests: alleen als je verhaal duidelijk wijst op een bepaald voedingsmiddel of middel. Bij chronische spontane netelroos leveren uitgebreide allergietests meestal niets op.
  • Klachtendagboek: elke dag het aantal bulten en de ernst van de jeuk noteren, opgeteld over een week (de zogeheten UAS7-score), laat zien hoe actief de netelroos is en of de behandeling werkt.
  • Huidbiopt: zelden, als bulten langer dan 24 uur blijven en de arts aan vasculitis denkt.

Komt angio-oedeem steeds terug zonder kwaddels, dan vraagt de arts naar bloeddrukverlagers die je gebruikt en kan er bloedonderzoek naar erfelijk angio-oedeem volgen.

Behandeling

Het doel is de jeuk en zwelling zo snel mogelijk te verminderen en, als dat lukt, de oorzaak weg te nemen. Wat past, hangt af van je leeftijd, de vorm van netelroos en andere aandoeningen die je hebt.

  • De uitlokker vermijden: als die bekend is. Stop in overleg met je arts met een middel dat de netelroos lijkt uit te lokken, vermijd het voedingsmiddel waarop je reageerde en laat een infectie behandelen.
  • Pillen tegen allergie (antihistaminica): de basis van de behandeling bij alle vormen van netelroos, bij kinderen en volwassenen. Ze remmen de werking van histamine. De moderne soorten maken meestal niet suf. Bij chronische netelroos neem je ze elke dag, niet alleen als er bulten zijn. Helpt de gewone hoeveelheid niet genoeg, dan kan de arts adviseren om er meer van te nemen. Volgens de NVDV is bij netelroos vaak meer nodig dan bij hooikoorts. Doe dat alleen in overleg met je arts.
  • Korte kuur met hormoontabletten: bij een heftige acute netelroos met angio-oedeem kan de arts een kuur van een paar dagen met ontstekingsremmende hormoontabletten geven. Voor langdurig gebruik is dat niet geschikt. Let op: dit is iets anders dan ontstekingsremmende pijnstillers, die netelroos juist erger kunnen maken.
  • Behandeling van chronische netelroos die niet reageert: helpen pillen tegen allergie ook als je er meer van neemt niet genoeg, dan kan de dermatoloog een behandeling met injecties overwegen die de stoffen wegvangen die de mestcellen activeren. Daarna komen middelen in beeld die het afweersysteem remmen.
  • Verkoelen en huidverzorging: koele kompressen, een korte, koele douche, een parfumvrije crème na het wassen en losse, luchtige kleding. Krab zo weinig mogelijk, want krabben maakt de jeuk erger.
  • Spoedhulp: bij tekenen van anafylaxie bel je direct 112. Wie een ernstige allergische reactie heeft gehad, krijgt van de arts vaak een allergie-pen mee om altijd bij zich te dragen.

Zwangerschap en borstvoeding: overleg elke behandeling met je arts. Volgens DermNet zijn er geen meldingen dat de moderne pillen tegen allergie aangeboren afwijkingen geven, maar zonder duidelijke noodzaak worden ze in die periode liever niet gebruikt.

Chronische netelroos: wat je moet weten

Chronische netelroos is niet levensgevaarlijk, maar kan je slaap, je werk en je humeur flink verstoren. Een paar dingen om te weten:

  • Bij de meeste mensen wordt geen oorzaak gevonden. Uitgebreid zoeken naar een verborgen allergie levert zelden iets op; dagelijkse, consequente behandeling helpt meer dan alleen innemen als het opspeelt.
  • Chronische netelroos kan maanden tot jaren aanhouden, maar verdwijnt vaak uiteindelijk vanzelf, ook als de oorzaak nooit duidelijk wordt.
  • Hitte, strakke kleding, virusinfecties, alcohol en ontstekingsremmende pijnstillers maken de klachten vaak erger. Als je die vermijdt, verloopt het meestal rustiger.
  • Volgens DermNet heeft 10% of meer van de mensen met chronische spontane netelroos verhoogde schildklierantistoffen. Laten controleren van je schildklier is daarom zinvol.

Verzorging en preventie

Netelroos is niet altijd te voorkomen, maar met deze maatregelen komen de aanvallen meestal minder vaak terug en zijn ze milder:

  • Vermijd bekende uitlokkers: merk je een verband met een bepaald eten, drinken, middel of bezigheid, bespreek dan met je arts of en hoe je dat kunt vermijden.
  • Houd een dagboek bij: schrijf op wat je at, welke middelen je gebruikte en wat je deed voor de bulten kwamen. Zo ontdek je sneller een patroon.
  • Verzorg je huid mild: gebruik parfumvrije wasmiddelen en crèmes, bescherm je huid tegen kou en zon en vermijd hete baden en de sauna.
  • Zorg voor rust en slaap: stress en vermoeidheid kunnen de jeuk en de bulten erger maken.
  • Houd rekening met lichamelijke prikkels: reageer je op kou, vermijd dan plotselinge afkoeling en ga niet alleen in koud water zwemmen. Reageer je op warmte of zweten, kies dan voor luchtige kleding en las pauzes in bij het sporten.
  • Wees voorzichtig met nieuwe middelen: overleg met je arts voordat je met iets nieuws begint, zeker als je eerder een reactie had, en vermijd ontstekingsremmende pijnstillers als die je klachten erger maken.

Wat kun je nu doen?

Heb je netelroos zonder benauwdheid of zwelling van tong of keel, dan kun je de huid verkoelen, krabben vermijden en de bulten fotograferen zodra ze er zijn, want vaak zijn ze verdwenen voordat iemand ernaar kan kijken. Komt de netelroos steeds terug, houdt hij weken aan of wil je weten wat je kunt doen? In het online consult met een iDerma-dermatoloog stuur je die foto’s mee, met een korte beschrijving van wanneer de bulten verschijnen, hoe lang één bult blijft zitten, of je zwellingen hebt en welke middelen je gebruikt. Meestal krijg je binnen 24 uur (in het weekend binnen 48 uur) een beoordeling en een plan voor behandeling en het opsporen van uitlokkers. Is bloedonderzoek of een provocatietest nodig, dan hoor je wat je via je huisarts kunt regelen. Bij benauwdheid, een dikke tong of keel of flauwvallen wacht je niet op een consult: bel direct 112.

Veelgestelde vragen

Heeft netelroos iets met je gal te maken?
Nee. Galbulten is gewoon een andere, oude naam voor netelroos. De bulten ontstaan doordat afweercellen in de huid histamine vrijmaken, niet door een probleem met je galblaas of lever. De medische naam urticaria komt van het Latijnse woord voor brandnetel.
Wat is het verschil tussen netelroos en eczeem?
Netelroos geeft gladde, verheven bulten die binnen 24 uur verdwijnen en ergens anders weer opduiken. De huid ziet er daarna weer normaal uit. Eczeem geeft rode, droge, schilferige plekken die dagen tot weken op dezelfde plaats blijven en soms nattende blaasjes of kloven geven. Twijfel je, maak dan foto's op verschillende momenten van de dag; dan is het verschil vaak goed te zien.
Heeft mijn kind netelroos door iets wat het heeft gegeten?
Meestal niet. Volgens Thuisarts komt netelroos bij de helft van de kinderen door een virus, bijvoorbeeld bij een verkoudheid of buikgriep. Voeding is bij ongeveer 1 op de 10 kinderen de oorzaak. Dan ontstaan de bulten binnen een uur na het eten van dat ene product, en dat gebeurt elke keer weer. Schrijf op wat je kind at en wanneer de bulten kwamen, en laat voedingsmiddelen niet op eigen houtje langdurig weg.
Helpt kou tegen de jeuk van netelroos?
Bij de meeste mensen wel: een koel kompres of een korte, koele douche verlicht de jeuk. Leg geen ijs direct op de huid. Bij koude-urticaria werkt kou juist averechts en lokt die nieuwe bulten uit. Merk je dat de bulten erger worden door kou, stop dan met verkoelen en meld het aan je arts.
Kan netelroos terugkomen als je het één keer hebt gehad?
Een aanval van acute netelroos is vaak eenmalig, bijvoorbeeld bij een virusinfectie. Kom je opnieuw in aanraking met dezelfde uitlokker, zoals een voedingsmiddel, een middel of een wespensteek, dan kan het wel terugkomen. Komen de bulten zes weken of langer steeds terug, dan heet het chronische netelroos en is een beoordeling door een arts verstandig.
Kun je met netelroos gewoon werken, sporten of naar school?
Netelroos is niet besmettelijk, dus je hoeft niet thuis te blijven om anderen te beschermen. Of het prettig is, hangt af van de jeuk en de uitlokker. Krijg je bulten van inspanning, warmte of zweten, kies dan voor rustiger sporten, luchtige kleding en een koele omgeving. Bij koude-urticaria zwem je niet alleen in koud water.
Nog twijfels?

Een dermatoloog stelt een plan op, speciaal voor jouw huid.

Niet zomaar een crème uit de winkel — de diagnose van een gecertificeerde specialist en een persoonlijk behandelplan, binnen 24 uur.

Consult starten
Persoonlijk behandelplan
24 u
Diagnose
Behandelplan
Voorschriften
iDerma
Gecertificeerd dermatoloog

Geschreven door

Anna Tunkeviča

Medische inhoud beoordeeld door

Justina Musė(Dermatoloog)

Onze andere artikelen

Rode, schilferige en ontstoken huid van atopisch eczeem op de onderarm en pols

Constitutioneel eczeem (atopisch eczeem): symptomen, oorzaken en behandeling

Constitutioneel eczeem (atopisch eczeem) geeft jeuk, een droge huid en terugkerende opflakkeringen. Lees over de oorzaken, symptomen en verzorging.
Groepjes gordelroosblaasjes met roodheid over de nek en schouder

Gordelroos (herpes zoster): symptomen, oorzaken en behandeling

Gordelroos geeft een pijnlijke blaasjesuitslag aan een kant van het lichaam. Ontdek de symptomen, oorzaken, besmettelijkheid en behandelopties bij iDerma.
Een verheven, wratachtige seborroïsche keratose met een ruw oppervlak op de huid, op afstand beoordeeld.

Ouderdomswratten (seborroïsche keratose): herkennen, oorzaken en behandeling

Ouderdomswrat (seborroïsche keratose): een onschuldig bruin plekje. Zo herken je hem, zie je het verschil met huidkanker en kies je hoe je hem weghaalt.
Handrug met schilferende, roze verheven plekken die kenmerkend zijn voor lichen planus.

Lichen planus: paarse bultjes, witte lijntjes in de mond en nagelafwijkingen

Lichen planus geeft jeukende, paarsrode platte bultjes en witte lijntjes in de mond. Niet besmettelijk en op de huid meestal binnen 2 jaar over.