Nagels groeien langzaam. Een wit vlekje, een dwarse groef of een gele, loslatende nagel blijft daardoor weken tot maanden zichtbaar, en dat maakt mensen vaak ongerust. De meeste nagelafwijkingen zijn onschuldig: ze komen door kleine beschadigingen, veel water en schoonmaakmiddelen, of een schimmel. Een deel is een teken van een huidziekte zoals psoriasis, en een enkele keer verraden nagels een ziekte elders in het lichaam. Hieronder lees je hoe je de meest voorkomende veranderingen herkent en wanneer je ze moet laten bekijken.
Hoe groeit een nagel, en waarom zie je veranderingen pas later?
De nagelplaat wordt gemaakt door de nagelwortel (matrix), die onder de huidplooi aan de basis van de nagel ligt. De nagelplaat schuift over het nagelbed naar voren. Aan de zijkanten en de basis liggen de nagelwallen, en het nagelriempje sluit de ruimte tussen huid en nagel af. Teennagels groeien veel langzamer dan vingernagels.
Een verandering die je halverwege de nagel ziet, is dus al maanden eerder ontstaan. Koorts, een operatie, chemotherapie of grote stress kunnen de groei even afremmen. Dat laat een dwarse groef achter (een lijn van Beau), die pas na een paar weken bij de nagelriem zichtbaar wordt en daarna langzaam naar voren schuift. Volgens DermNet duurt het tot 6 maanden voordat zo'n groef uit een vingernagel is gegroeid en tot 12 maanden bij een teennagel.
Nagelafwijkingen op een rij: wat kunnen ze betekenen?
In de tabel staan de meest voorkomende veranderingen, hun gebruikelijke oorzaken en wat je eraan kunt doen. Eén kenmerk is zelden genoeg voor een diagnose: een arts kijkt naar alle nagels, de huid en je algemene gezondheid.
| Verandering | Meest voorkomende oorzaken | Wat te doen |
|---|---|---|
| Witte puntjes of vlekjes | Kleine beschadigingen, manicure, nagelriemen terugduwen. Op teennagels soms een oppervlakkige schimmel (witte, brokkelige plekjes die makkelijk af te schrapen zijn). Geen teken van een kalk- of vitaminetekort. | Groeit vanzelf uit. Laat het bekijken als een groot deel van de nagel wit wordt, of al je nagels. |
| Gele nagels | Schimmelnagels, psoriasis, rode nagellak zonder onderlak, roken; zelden een longziekte. | Zijn de nagels ook dik en brokkelig, laat dan vóór een behandeling een stukje nagel op schimmel onderzoeken. |
| Groenzwarte nagel | Een bacteriële infectie, vaak onder een nagel die loslaat bij handen of voeten die veel nat zijn. | Houd de nagel droog en laat hem bekijken. |
| Bruine of zwarte streep in de lengte | Een goedaardige moedervlek in de nagelwortel, een beschadiging, sommige behandelingen, een donkere huidskleur; zelden een melanoom. | Een nieuwe, bredere of onregelmatig gekleurde streep, of pigment op de huid rond de nagel: laat het bekijken met een dermatoscoop. |
| Blauwe of zwarte nagel | Bloed onder de nagel na een klap, beknelling of langdurige druk, bijvoorbeeld bij hardlopen of te krappe schoenen. | Groeit mee met de nagel. Verschuift de vlek niet als de nagel groeit, laat het dan bekijken. |
| Ribbels in de lengte | Ouder worden (het vaakst), lichen planus, psoriasis, de gewoonte om de nagelriem van de duim terug te duwen (een groef in het midden). | Ribbels op zich kunnen geen kwaad. Laat het bekijken als de nagel dun wordt, splijt of afbrokkelt. |
| Dwarse groeven (lijnen van Beau) | Koorts, een verwonding, chemotherapie of grote stress: de nagel is een tijd langzamer gegroeid of gestopt. | Groeit vanzelf uit. Laat het nakijken als je de oorzaak niet weet, of als alle nagels het hebben zonder duidelijke reden. |
| Putjes | Psoriasis, constitutioneel eczeem, alopecia areata. | Laat een dermatoloog kijken: het kan het eerste teken van zo'n aandoening zijn. |
| Dikke, misvormde nagels | Ouder worden, jarenlange druk van schoenen, schimmel, psoriasis, slechte doorbloeding van de benen. | Onderzoek op schimmel; dikke nagels laten bijwerken door een pedicure of podotherapeut. |
| Lepelvormige nagels (koilonychie) | IJzertekort; bij kleine kinderen soms normaal. | Bloedonderzoek via de huisarts. |
| Brekende, splijtende nagels | Vaak handen wassen, klussen zonder handschoenen, nagellak en nagellakremover, nagelbijten. | Handschoenen, basiszalf, korte nagels; laat het bekijken als er ook andere veranderingen zijn. |
| Nagel die loslaat (onycholyse) | Beschadiging, langdurig in water, nagelcosmetica, psoriasis, schimmel, een te snel of te traag werkende schildklier, overgevoeligheid voor zonlicht bij sommige behandelingen. | Kort knippen en droog houden; laat het bekijken als het zich uitbreidt of de oorzaak niet duidelijk is. |
| Bolle nagels met verdikte vingertoppen (trommelstokvingers) | Chronische ziekten van longen, hart, lever, maag of darmen; soms erfelijk en onschuldig. | Lichamelijk onderzoek en aanvullend onderzoek via de huisarts. |
Ontstoken nagelriem (paronychia)
Bij een ontstoken nagelriem (paronychia) is de huid rond de nagel rood, dik en pijnlijk. Het kan plotseling ontstaan of al lang bestaan, en dat zijn eigenlijk twee verschillende problemen.
Een acute ontsteking ontstaat in een paar uur tot dagen, meestal bij één vinger. De huid rond de nagel is dik, warm en pijnlijk, en er kan pus onder de huid zitten of uit komen. Meestal komt er een bacterie binnen via een wondje, bijvoorbeeld door nagelbijten, velletjes lostrekken, de nagelriemen terugduwen of een splinter. Bij baby's kan duimzuigen de oorzaak zijn. Zitten er blaasjes op de vinger, dan kan een virus de oorzaak zijn; zulke blaasjes worden niet opengemaakt. Laat de ontstoken huid met rust, was je handen regelmatig en droog ze goed af, en doe bij pus een droog verbandje om de vinger. Een badje met lauw water of soda raden Nederlandse huisartsen af (Thuisarts). Meestal gaat het vanzelf over; soms maakt de huisarts een sneetje om de pus eruit te laten. Bel direct je huisarts of de huisartsenpost als je hele vinger dik, rood, warm en kloppend pijnlijk wordt: dat kan fijt zijn, een diepe ontsteking die pezen en botten kan beschadigen.
Een langdurige ontsteking duurt 6 weken of langer en zit vaak bij meerdere vingers. De nagelwallen zijn dik en wijken van de nagel af, en de nagel groeit verdikt en hobbelig uit. Meestal komt het doordat je handen vaak nat worden of in contact komen met schoonmaakmiddelen, bijvoorbeeld als schoonmaker, kok of zorgmedewerker, of als ouder van jonge kinderen. Op de beschadigde huid vestigen zich gisten of bacteriën, maar alleen die bestrijden is niet genoeg. Het belangrijkste is om je handen zo droog mogelijk te houden, handschoenen te dragen bij het schoonmaken en het eczeem eromheen te behandelen. Na herstel kan het tot een jaar duren voordat de nagel weer normaal is uitgegroeid (DermNet). Heb je aanleg voor eczeem, lees dan ook over constitutioneel eczeem.


Loslatende nagel (onycholyse)
Het losgelaten deel van de nagel ziet er wit of gelig uit, omdat er lucht onder zit. Veelvoorkomende oorzaken zijn beschadiging (lange nagels, sport, onder de nagels schoonmaken met een scherp voorwerp), lang in water werken en nagelcosmetica, maar ook nagelpsoriasis, een schimmelinfectie en minder vaak een schildklierziekte of overgevoeligheid voor zonlicht. Het losgelaten deel plakt niet meer vast: je moet wachten tot er een nieuwe nagel is uitgegroeid. Knip de nagel in de tussentijd kort en houd hem droog, want in de vochtige ruimte eronder groeien snel bacteriën en gisten. Tegelijk wordt de oorzaak aangepakt, zodat de nieuwe nagel blijft vastzitten.

Schimmelnagels (kalknagels)
Bij schimmelnagels worden de nagels dik en brokkelig en kleuren ze wit-geel, groen of bruin. Meestal verandert eerst de zijkant van de nagel van kleur en daarna de rest, en soms laat de nagel los. Vaak is er ook voetschimmel, met losse velletjes en kleine scheurtjes tussen de tenen. Schimmelnagels zijn besmettelijk via huidschilfers op de vloer van zwembaden, douches en sportruimtes, maar ze zijn niet gevaarlijk. Volgens Thuisarts hoef je er niets aan te doen als je er geen last van hebt.
Niet elke dikke, gele nagel is een schimmelnagel: nagels bij psoriasis of na een beschadiging zien er vaak hetzelfde uit. Laat daarom eerst een stukje nagel onderzoeken. Wil je de schimmelnagels laten behandelen, dan kan de huisarts een behandeling met tabletten bespreken; die kan bijwerkingen hebben. Je slikt de tabletten meestal 3 maanden (bij vingernagels 6 weken); daarna duurt het nog maanden voordat de nagel schoon is uitgegroeid (Thuisarts). Crèmes en speciale nagellak werken volgens Thuisarts niet goed. Een dikke nagel kun je zelf dunner vijlen of laten bijwerken door een pedicure.

Nagelpsoriasis
Huidarts.com schrijft dat minstens de helft van de mensen met psoriasis afwijkingen aan de nagels heeft, en soms veranderen de nagels eerder dan de huid. Kenmerkend zijn putjes, gelige 'olievlekken' onder de nagel, een nagel die loslaat van het nagelbed, een ophoping van hoornachtig materiaal onder de nagelrand en afbrokkelende nagels. Nagelpsoriasis gaat vaak samen met gewrichtsontsteking (artritis psoriatica) of gaat eraan vooraf; volgens huidarts.com heeft 85% van de mensen met artritis psoriatica nagelafwijkingen. Noem pijnlijke of gezwollen gewrichten daarom altijd bij je arts.

Ingegroeide teennagel
Bij een ingegroeide teennagel groeit de rand van de nagel in de huid, meestal bij de grote teen. Er ontstaat een klein wondje dat gaat ontsteken; de huid naast de nagel wordt dik, rood en pijnlijk, en er kan pus in zitten. Na een tijd kan er 'wild vlees' groeien. Volgens Thuisarts komt het het meest voor bij jongeren tussen 15 en 24 jaar. Oorzaken zijn onder meer te strakke schoenen, nagels rond in plaats van recht afknippen, kromme teennagels, de teen stoten, peuteren aan de nagels en veel zweten aan de voeten.
Zelf kun je ruime schoenen of slippers dragen, je nagels recht afknippen en bij pus een verbandje of pleister om de teen doen. Is het nog niet erg, dan kan een pedicure, podotherapeut of de huisarts een watje, rubber gootje of beugeltje onder de nagelrand plaatsen, zodat de rand niet meer in de huid groeit. Blijven de klachten of wordt de ontsteking erger, dan kan de huisarts of een chirurg onder plaatselijke verdoving de zijkant van de nagel wegsnijden en het bijbehorende deel van de nagelwortel behandelen, zodat het daar niet meer teruggroeit. Knip de hoek van de nagel niet zelf diep weg; dat maakt de ontsteking vaak erger. Heb je diabetes of een slechte doorbloeding van je voeten, behandel het dan niet zelf maar laat het meteen zien aan je huisarts of podotherapeut, omdat een infectie aan de voet zich dan sneller uitbreidt.

Verdikte, misvormde en splijtende nagels
Met de leeftijd worden nagels vanzelf dikker en groeien ze langzamer. Wordt een dikke nagel ook nog krom als een hoorn, dan heet dat onychogryfose of ramshoornnagel. Mogelijke oorzaken zijn erfelijke aanleg, psoriasis, ichthyosis en een slechte doorbloeding, en ook jarenlange druk van schoenen en nagels die lang niet geknipt zijn spelen mee. Zo'n nagel is met een gewone schaar nauwelijks te knippen, schuurt tegen de schoen en doet pijn. Laat hem bijwerken door een pedicure of podotherapeut, en laat met onderzoek nagaan of er een schimmel of psoriasis achter zit.
Het omgekeerde zijn dunne nagels waarvan de rand in laagjes splijt. Bij nagels die snel scheuren of breken is er meestal geen duidelijke oorzaak. Vaak handen wassen, klussen zonder handschoenen, nagellak, gel-lak en nagellakremover maken het erger. Smeer je nagels en nagelriemen in met een basiszalf, knip ze na het douchen en draag handschoenen bij nat of vies werk. Thuisarts noemt ongeveer 3 maanden voordat je bij vingernagels ziet of de adviezen helpen, en ongeveer 6 maanden bij teennagels. Extra vitamines of ijzer maken nagels niet sterker.


Blauwe nagel: bloed onder de nagel
Na een klap, beknelling of steeds terugkerende druk, bijvoorbeeld bij hardlopen, gaat er onder de nagel een bloedvaatje kapot. De nagel kleurt blauw, paars, zwart of bruin en de vinger of teen kan kloppen. Een kleine bloeduitstorting groeit vanzelf mee met de nagel en hoeft niet behandeld te worden. Dat kan een paar maanden duren, bij de grote teen soms een jaar.
Doet het veel pijn, dan kan het bloed via een klein gaatje in de nagel weglopen, waardoor de pijn meteen afneemt. Thuisarts beschrijft hoe je dat zelf veilig doet: verhit de punt van een naald of paperclip in een vlam tot hij roodgloeiend is, houd hem zonder hard te drukken op het midden van de blauwe plek en haal hem weg zodra er bloed komt. Prik eerst en koel pas daarna, want koelen maakt het bloed dikker, waardoor het niet meer door het gaatje wegloopt. Lukt het niet en heb je veel pijn, bel dan dezelfde dag je huisarts of de huisartsenpost. Koelen en je hand of voet hoog houden helpen daarna tegen de pijn.
Na een flinke klap laat de nagel soms los. Trek er niet aan en plak er een pleister over als hij blijft haken; een nieuwe nagel heeft 3 tot 9 maanden nodig (Thuisarts). Let op het verschil tussen bloed en pigment: bloed schuift met de groei van de nagel naar voren, een streep die op dezelfde plek blijft of breder wordt, moet een arts bekijken. Weet je niet waardoor je een blauwe nagel hebt, maak dan een afspraak bij de huisarts.
Donkere streep in de nagel: wanneer is het gevaarlijk?
Een bruine of zwarte streep in de lengte van de nagel (melanonychie) is meestal onschuldig. Hij ontstaat door een goedaardige moedervlek in de nagelwortel of doordat pigmentcellen actiever worden, bijvoorbeeld na een beschadiging, bij nagelbijten, tijdens een zwangerschap, bij psoriasis of door sommige behandelingen. Bij mensen met een donkere huid zijn strepen in meerdere nagels heel gewoon. Toch kan zich onder de nagel een melanoom verbergen. Volgens huidarts.com gaat het om ongeveer 2% van alle melanomen, in Nederland jaarlijks zo'n 100 mensen, vooral tussen 40 en 70 jaar. Omdat een nagelmelanoom vaak laat wordt herkend, is de prognose slechter dan bij een melanoom van de huid. Let vooral op:
- een nieuwe streep bij een volwassene, of een bestaande streep die van grootte of kleur verandert;
- een streep in één nagel, vooral van de duim of de grote teen: daar zit volgens DermNet 75 tot 90% van de nagelmelanomen;
- een streep die breder wordt of breder is dan 3 millimeter, zeker als hij aan de kant van de nagelriem breder is (DermNet);
- een onregelmatige kleur van licht- tot donkerbruin, of vage randen;
- pigment dat doorloopt op de huid rond de nagel;
- een nagel die bij de streep dunner wordt, splijt of misvormd raakt.
Niet elk nagelmelanoom is donker: volgens DermNet heeft tot de helft weinig of geen pigment. Het kan er dan uitzien als een bobbel of zwelling onder de nagel, een wondje dat niet geneest, steeds terugkerende bloedinkjes of een nagel die zomaar loslaat. Huidarts.com adviseert naar je arts te gaan als een verkleuring van de nagel langer dan zes weken bestaat en niet door een beschadiging komt. Zo'n streep of bobbel moet een arts in het echt bekijken met een dermatoscoop; bij twijfel volgt een nagelbiopt onder plaatselijke verdoving.
Wanneer wijzen nagels op een ziekte elders in het lichaam?
Sommige veranderingen, vooral als ze in alle nagels tegelijk ontstaan, kunnen een teken zijn van een ziekte in het hele lichaam. Ze zijn geen diagnose, maar een reden om verder te laten onderzoeken. De American Academy of Dermatology (AAD) noemt onder meer:
- lepelvormige nagels: ijzertekort en bloedarmoede;
- bleke nagels: bloedarmoede; witte nagels: een leverziekte of diabetes;
- nagels die half wit en half roze zijn: een nierziekte;
- gele, dikke nagels die niet meer lijken te groeien: longziekten en reumatoïde artritis;
- bolle nagels met verdikte vingertoppen: een ziekte van longen, hart, lever, maag of darmen;
- putjes: psoriasis, constitutioneel eczeem en alopecia areata;
- donkerrode maantjes: onder meer lupus, hartziekten, alopecia areata of dermatomyositis;
- blauwe nagels: te weinig zuurstof in je bloed. Heb je blauwe nagels of lippen en ben je benauwd, bel dan direct 112.
Heb je naast veranderingen aan je nagels ook huidklachten, gewrichtsklachten, haaruitval of moeheid, maak dan een afspraak bij de huisarts.
Wanneer naar de huisarts of dermatoloog?
De meeste nagelveranderingen kunnen even wachten. Sommige moet een arts snel zien, en dan in het echt, omdat de nagel gevoeld, met een dermatoscoop bekeken of bemonsterd moet worden:
- een nieuwe of breder wordende donkere streep, pigment op de huid rond de nagel, of een nagel die bij een streep splijt;
- een bobbel of een wondje onder de nagel dat niet geneest, of een nagel die loslaat zonder dat er iets mee is gebeurd;
- maar één nagel die er anders uitziet;
- roodheid, zwelling en pus rond de nagel. Wordt je hele vinger dik, warm en kloppend pijnlijk of krijg je koorts, bel dan direct je huisarts of de huisartsenpost;
- een blauwe nagel die veel pijn doet, waarbij het niet lukt om het bloed te laten weglopen: bel dezelfde dag;
- veranderingen in alle nagels tegelijk, of samen met moeheid, gewichtsverlies, benauwdheid, gewrichtspijn of haaruitval.
Gewone veranderingen zoals brekende nagels, witte vlekjes, een beginnende ingegroeide teennagel (als je geen diabetes hebt) of een vermoedelijke schimmelnagel kun je bespreken in een online consult. Aan de hand van je foto's en beschrijving beoordeelt een iDerma-dermatoloog of onderzoek nodig is, bijvoorbeeld van een stukje nagel op schimmel via je huisarts, en je krijgt een plan voor verzorging of behandeling.
Diagnose
Vaak zijn een gesprek en goed kijken genoeg. De arts vraagt naar beschadigingen, je werk, sport, ziekten en behandelingen, en bekijkt alle vinger- en teennagels, de huid, het haar en de binnenkant van de mond. Met een dermatoscoop is een gekleurde streep goed te beoordelen en van een bloeduitstorting te onderscheiden. Bij een vermoedelijke schimmel worden stukjes nagel en materiaal van onder de nagel onder de microscoop bekeken en op kweek gezet. Bij een vermoeden van een ziekte elders volgt bloedonderzoek, bijvoorbeeld naar het ijzergehalte en de werking van schildklier, lever en nieren; bij een loslatende nagel zonder duidelijke oorzaak is vooral de schildklier van belang. Een onduidelijke streep of bobbel onder de nagel wordt bevestigd of uitgesloten met een biopt van het nagelbed of de nagelwortel.
Behandeling
Niet de nagel wordt behandeld, maar de oorzaak. Eén behandeling voor alle nagelafwijkingen bestaat daarom niet:
- Beschadiging, dwarse groeven, witte vlekjes: geen behandeling nodig; de verandering groeit vanzelf uit.
- Psoriasis en lichen planus: een ontstekingsremmende behandeling op de nagel of voor het hele lichaam, die de dermatoloog kiest op basis van de huid en de gewrichten.
- Ziekte elders in het lichaam: de nagels worden beter als die ziekte wordt behandeld, bijvoorbeeld als een ijzertekort is aangevuld.
Hoe schimmelnagels, een ontstoken nagelriem, een ingegroeide teennagel en dikke nagels worden aangepakt, lees je hierboven bij die aandoeningen.
Verzorging en preventie
- Draag bij nat werk of schoonmaken handschoenen, liefst met een katoenen binnenhandschoen. Droog daarna je handen en nagels goed af en smeer ze in met een basiszalf.
- Knip je nagels regelmatig, het liefst na het douchen of baden, als ze zachter zijn. Knip teennagels recht af en niet te kort.
- Maak niet onder je nagels schoon met scherpe voorwerpen en duw je nagelriemen niet terug. Dat zijn veelvoorkomende oorzaken van witte vlekjes, loslatende nagels en een groef in het midden van de duimnagel.
- Bijt niet op je nagels en trek geen velletjes los.
- Draag schoenen die niet op je tenen drukken, zeker bij sporten, en trek na het sporten schone sokken aan.
- Behandel voetschimmel op tijd, voordat de schimmel zich naar de nagels uitbreidt, en draag slippers in zwembaden en gemeenschappelijke douches.
- Neem pauzes tussen gel- of acrylnagels, en haal de lak weg als je een verandering ziet, zodat de arts de nagel goed kan bekijken.
Twijfel je over een verandering aan je nagels? Plan een online consult met een iDerma-dermatoloog en krijg meestal binnen 24 uur (in het weekend binnen 48 uur) een beoordeling.
Foto: Alborz Fallah, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons.
Foto: Drgnu23 (en.wikipedia), CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons.






