HuidaandoeningenFolliculitis (ontstoken haarzakjes): oorzaken, symptomen en behandeling

Folliculitis (ontstoken haarzakjes): oorzaken, symptomen en behandeling

Behaarde huid met kleine puistjes rond de haarzakjes, het typische beeld van folliculitis.

Folliculitis is een ontsteking van de haarzakjes, de kleine zakjes in de huid waar haren uit groeien. Je krijgt er kleine rode bultjes of puistjes van, vaak met een haartje in het midden, die kunnen jeuken of pijn doen. Het komt veel voor en is meestal onschuldig: bij de meeste mensen gaan de puistjes binnen een tot twee weken vanzelf weg. Lastig wordt het als het steeds terugkomt of als de ontsteking dieper gaat.

Folliculitis kan overal ontstaan waar haar groeit, van het gezicht en de hoofdhuid tot de romp, de billen en de benen. Je ziet het vaak na scheren of epileren, na het sporten, na de sauna of na een bad in een slecht onderhouden bubbelbad. Bij sommige mensen komt het steeds terug, vooral als de huid telkens opnieuw wordt geïrriteerd.

Wat is folliculitis?

Bij folliculitis ontstaan ontstoken bultjes (papels) of puistjes (pustels) rond de opening van een haarzakje. Artsen maken onderscheid tussen oppervlakkige folliculitis, waarbij alleen het bovenste deel van het haarzakje ontstoken is, en diepe folliculitis, waarbij de ontsteking dieper in het haarzakje zit. De oppervlakkige vorm is meestal mild en van korte duur. De diepe vorm doet vaker pijn en geeft grotere, hardere bulten. Daaruit kan een steenpuist ontstaan: een pijnlijke bult met pus, diep in de huid.

Folliculitis kan een infectieuze oorzaak hebben (bacteriën, schimmels, gisten, virussen of mijten) of een niet-infectieuze, zoals wrijving, een afgesloten huid of ingegroeide haren. Op plekken die je scheert, ontstaat vaak pseudofolliculitis: ingegroeide haren geven ontstoken bultjes die op een infectie lijken, maar er geen zijn. Dat zie je vooral in de baard en de hals, en bij mensen met krullend of kroeshaar.

Oorzaken en risicofactoren

Mogelijke oorzaken zijn:

  • Bacteriën: meestal de stafylokok (Staphylococcus aureus), die bij veel mensen gewoon op de huid of in de neus leeft. In een beschadigde huid kan hij een ontsteking geven. Na een bad in een slecht onderhouden bubbelbad of zwembad kan een folliculitis ontstaan door Pseudomonas-bacteriën (whirlpoolfolliculitis).
  • Gisten en schimmels: vooral gisten die van warmte en vocht houden, bijvoorbeeld op plekken waar je veel zweet of onder strakke synthetische kleding. Dit heet ook wel pityrosporumfolliculitis. De kleine, jeukende puistjes zitten vooral op de bovenrug en de borst.
  • Virussen: minder vaak; bijvoorbeeld het herpesvirus, dat pijnlijke blaasjes rond de haarzakjes kan geven.
  • Mijten: in het gezicht kunnen demodexmijten een rol spelen.
  • Niet-infectieuze oorzaken: wrijving en druk (helmen, strakke kleding, rugzakbanden), ingegroeide haren na scheren of epileren, en haarzakjes die verstopt raken door vette cosmetica, olie of een afsluitende pleister.

Je hebt meer kans op folliculitis bij:

  • veel zweten en een warme, vochtige omgeving, bijvoorbeeld bij sport of werk in de hitte;
  • schurende kleding of uitrusting, zoals strakke broeken, rugzakbanden of een helm, vooral in de liezen en oksels;
  • scheren tegen de haargroei in, een bot mesje of te kort scheren, en irritatie door epileren of waxen;
  • een beschadigde huidbarrière door krabben, scrubs die te ruw zijn of agressieve wasproducten;
  • vette of comedogene huidverzorging en oliën die de poriën afsluiten;
  • bepaalde aandoeningen, zoals diabetes, een verminderde afweer door een ziekte of behandeling, en huidaandoeningen als constitutioneel eczeem;
  • dragerschap van de stafylokok in de neus of op de huid, wat de kans op terugkerende bacteriële folliculitis groter maakt.

Symptomen

Zo herken je folliculitis:

  • Kleine rode bultjes die later witte of gele puistjes worden. Kijk je van dichtbij, dan zie je vaak een haartje in het midden.
  • Een rode rand om de puistjes, die vaak in groepjes bij elkaar liggen.
  • Jeuk, een branderig gevoel of pijn.
  • Gevoeligheid bij druk of als kleding erlangs schuurt.
  • Korstjes als je de puistjes openkrabt.
  • Na de ontsteking soms tijdelijk donkere vlekjes (hyperpigmentatie) of, vooral na een diepe folliculitis, kleine littekens.

Plekken waar folliculitis vaak zit: het gezicht en de baard, de hals, de hoofdhuid, de rug en borst, de billen, de dijen en de onderbenen. Whirlpoolfolliculitis ontstaat na een bad in besmet water en zit vaak juist op de plekken die onder je zwemkleding zaten.

Bij een gewone folliculitis voel je je niet ziek. Heb je één of een paar grotere, pijnlijke rode bulten met een bolletje pus erop, dan gaat het eerder om een steenpuist. Ook acne is iets anders: daarbij zie je naast puistjes ook mee-eters, terwijl folliculitis puistjes geeft die steeds rond één haartje zitten.

Wanneer ga je naar een arts?

Neem contact op met je huisarts of een dermatoloog als:

  • de puistjes na twee weken niet weg zijn en je er veel last van hebt;
  • er grote, diepe of erg pijnlijke bulten ontstaan, zeker als er pus in zit;
  • er een grote rode plek rond de ontstoken haarzakjes komt;
  • de folliculitis steeds terugkomt of zich naar nieuwe plekken uitbreidt;
  • je koorts krijgt, je ziek voelt of dikke klieren hebt;
  • je een verminderde afweer hebt, bijvoorbeeld door een ziekte of een behandeling;
  • je op de hoofdhuid naast de bultjes ook kale plekken of littekens krijgt;
  • je een behandeling hebt gekregen, maar na drie dagen geen verbetering merkt.

Bij koorts, snel uitbreidende roodheid, hevige pijn of een steenpuist in het gezicht neem je dezelfde dag contact op met de huisarts, of buiten kantoortijd met de huisartsenpost. Heb je puistjes die steeds terugkomen of niet weggaan, maar geen van deze alarmsignalen? Bij een online consult met een dermatoloog van iDerma stuur je foto's van je huid en krijg je binnen 24 uur een beoordeling en advies over de volgende stap. Is een kweek of huidonderzoek nodig, dan hoor je waar je daarvoor terechtkunt.

Diagnose

Een arts herkent folliculitis meestal aan je huid en je verhaal: wanneer de bultjes begonnen, waar ze zitten en of ze kwamen na scheren, sporten, de sauna of zwemmen. Zo nodig volgt extra onderzoek:

  • Bacteriekweek van een puistje, als een bacteriële folliculitis wordt vermoed of als het vaak terugkomt.
  • Huidschraapsel en microscopisch onderzoek, om een gist, schimmel of demodexmijt aan te tonen.
  • PCR-onderzoek naar een specifiek virus, als het beeld daarop wijst.
  • Dermatoscopie, om folliculitis te onderscheiden van andere huiduitslag en ingegroeide haartjes te beoordelen.

Komt folliculitis steeds terug, dan zoekt de arts naar wat het in stand houdt, zoals een beschadigde huidbarrière, de manier van scheren of dragerschap van de stafylokok. Samen met jou maakt de arts dan een plan om nieuwe ontstekingen te voorkomen.

Behandeling

De behandeling hangt af van de oorzaak en de ernst. Een milde folliculitis heeft vaak geen behandeling nodig: de huid geneest vanzelf als je de uitlokkers weghaalt. Volgens Thuisarts gaan de puistjes meestal binnen een tot twee weken weg, zonder littekens als je er niet aan krabt.

Wat je zelf kunt doen:

  • Laat de huid met rust: smeer geen crèmes, olie of make-up op de puistjes en plak er geen pleister of verband op. Een afgesloten huid maakt de ontsteking vaak erger.
  • Niet knijpen: knijp of krab de puistjes niet open. Dat vergroot de kans op littekens, donkere vlekjes en verspreiding van bacteriën.
  • Even niet scheren of epileren: scheer of epileer de aangedane plek niet tot de bultjes weg zijn. Lukt dat niet, scheer dan om de dag, met de haargroei mee en niet te kort, bijvoorbeeld met een tondeuse waarop je de lengte instelt.
  • Dagelijks wassen: was je lichaam elke dag met een milde zeep en droog je goed af met een eigen, schone handdoek. Was ook vaak je handen en houd je nagels kort.
  • Minder wrijving: draag losse, ademende kleding en trek natte of bezwete kleren snel uit.
  • Geen natte kompressen: warme kompressen worden vaak aangeraden, maar volgens Thuisarts is niet aangetoond dat een nat verband helpt en kan de huid er juist kapot van gaan.

Gerichte behandeling, door de arts gekozen op basis van de oorzaak:

  • Bacteriële folliculitis: bij een oppervlakkige ontsteking kan een ontsmettende wasemulsie worden geadviseerd. Een crème tegen bacteriën helpt bij folliculitis volgens Thuisarts waarschijnlijk niet. Bij hardnekkige, uitgebreide of steeds terugkerende ontstekingen kan de arts kiezen voor een kuur tabletten tegen bacteriën.
  • Gist of schimmel: een behandeling tegen gisten of schimmels, als crème, shampoo of tabletten, als daar de oorzaak ligt.
  • Ingegroeide haren: minder vaak en op een andere manier scheren is hier de basis. Bij veel last kan de arts een behandeling tegen de ontsteking adviseren.
  • Diepe ontsteking of abces: de arts kan een steenpuist of abces openen zodat de pus eruit kan, en zo nodig een aanvullende behandeling geven.

Komt folliculitis steeds terug door scheren of ingegroeide haren, dan kan de dermatoloog met je kijken naar een andere manier van ontharen, zoals laserontharing, om het aantal haartjes en daarmee de kans op nieuwe ontstekingen te verkleinen.

Werk je in de zorg of met voedsel, bijvoorbeeld in een keuken of restaurant, en heb je veel last van ontstoken haarzakjes? Overleg dan met de bedrijfsarts. Soms zijn er extra maatregelen nodig om te voorkomen dat je bacteriën verspreidt.

Verzorging en voorkomen

Met deze gewoontes verklein je de kans op nieuwe ontstekingen:

  • Scheren: scheer op een schone, natte huid, rustig en met de haargroei mee, en druk niet te hard. Scheer je met een mesje? Leg dan eerst een paar minuten een warme, natte doek op de haren om ze zachter te maken. Spoel na afloop af, dep de huid droog en gebruik milde, niet-comedogene producten.
  • Kleding: kies ademende stoffen, zoals katoen of sportkleding die vocht afvoert. Loop niet lang rond in bezwete kleren of een natte zwembroek of badpak.
  • Sport en sauna: douche na het sporten, gebruik geen handdoeken van anderen en was sportkleding na elk gebruik volgens het waslabel.
  • Zwembad en bubbelbad: kies schone, goed onderhouden zwembaden en bubbelbaden, douche na het zwemmen en blijf bij een gevoelige huid korter in het water.
  • Huidbarrière beschermen: vermijd harde scrubs en agressieve producten en kies milde, niet-comedogene verzorging.
  • Niets delen: gebruik geen scheermesjes, handdoeken of sponzen van anderen en vervang je scheermesjes regelmatig.

Heb je steeds opnieuw puistjes rond de haarzakjes, of twijfel je of het om folliculitis, acne of iets anders gaat? Een dermatoloog van iDerma bekijkt je foto's en geeft binnen 24 uur advies over de oorzaak en de beste aanpak voor jouw huid.

Veelgestelde vragen

Is folliculitis besmettelijk?
Meestal niet. Bij een folliculitis door bacteriën kunnen die wel via direct contact of gedeelde spullen worden doorgegeven. Gebruik daarom je eigen handdoek en scheermesje en was regelmatig je handen.
Hoe weet ik of het folliculitis is of acne?
Mee-eters wijzen eerder op acne. Folliculitis geeft bultjes of puistjes die steeds rond één haarzakje zitten, vaak op plekken die je scheert of waar kleding schuurt. De twee kunnen sterk op elkaar lijken. Een dermatoloog kan beoordelen wat het is en welke aanpak past.
Kan folliculitis littekens geven?
Een oppervlakkige folliculitis geneest meestal zonder littekens als je niet krabt of knijpt. Bij een diepe ontsteking, bij ingegroeide haren of als je puistjes steeds openknijpt, is de kans op littekens en donkere vlekjes groter.
Hoe lang duurt het voordat folliculitis weg is?
Een oppervlakkige folliculitis gaat meestal binnen een tot twee weken vanzelf over, zeker als je de uitlokkers zoals scheren, schuren en vocht weghaalt. Een diepe of steeds terugkerende folliculitis kan een gerichte behandeling en meer tijd nodig hebben.
Kan ik blijven sporten met folliculitis?
Bij een milde folliculitis meestal wel, als je wrijving beperkt en direct na het sporten doucht. Heb je steenpuisten, open of etterende plekken, overleg dan eerst met een arts voordat je contactsport doet of een gedeelde sportschool gebruikt, en ga niet zwemmen tot de huid genezen is.
Helpt laserontharing tegen folliculitis?
Bij folliculitis die steeds terugkomt door scheren of ingegroeide haren kan een methode die de haargroei blijvend vermindert, zoals laserontharing, de kans op nieuwe ontstekingen verkleinen. Een dermatoloog beoordeelt of dat past bij jouw huid en haar.
Nog twijfels?

Een dermatoloog stelt een plan op, speciaal voor jouw huid.

Niet zomaar een crème uit de winkel — de diagnose van een gecertificeerde specialist en een persoonlijk behandelplan, binnen 24 uur.

Consult starten
Persoonlijk behandelplan
24 u
Diagnose
Behandelplan
Voorschriften
iDerma
Gecertificeerd dermatoloog

Geschreven door

Anna Tunkeviča

Medische inhoud beoordeeld door

Andra Šukienė(Dermatoloog)

Onze andere artikelen

Rode, schilferige en ontstoken huid van atopisch eczeem op de onderarm en pols

Constitutioneel eczeem (atopisch eczeem): symptomen, oorzaken en behandeling

Constitutioneel eczeem (atopisch eczeem) geeft jeuk, een droge huid en terugkerende opflakkeringen. Lees over de oorzaken, symptomen en verzorging.
Groepjes gordelroosblaasjes met roodheid over de nek en schouder

Gordelroos (herpes zoster): symptomen, oorzaken en behandeling

Gordelroos geeft een pijnlijke blaasjesuitslag aan een kant van het lichaam. Ontdek de symptomen, oorzaken, besmettelijkheid en behandelopties bij iDerma.
Een verheven, wratachtige seborroïsche keratose met een ruw oppervlak op de huid, op afstand beoordeeld.

Ouderdomswratten (seborroïsche keratose): herkennen, oorzaken en behandeling

Ouderdomswrat (seborroïsche keratose): een onschuldig bruin plekje. Zo herken je hem, zie je het verschil met huidkanker en kies je hoe je hem weghaalt.
Handrug met schilferende, roze verheven plekken die kenmerkend zijn voor lichen planus.

Lichen planus: paarse bultjes, witte lijntjes in de mond en nagelafwijkingen

Lichen planus geeft jeukende, paarsrode platte bultjes en witte lijntjes in de mond. Niet besmettelijk en op de huid meestal binnen 2 jaar over.