Erythema nodosum (Latijn: Erythema nodosum) is een acute ontsteking van de vetlaag onder de huid, veroorzaakt door een overgevoeligheidsreactie van het immuunsysteem op een bepaalde prikkel. De aandoening komt het vaakst voor aan de voorkant van de onderbenen en uit zich in pijnlijke, rode knobbels of verdikkingen onder de huid.

De aandoening komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen, hoewel de frequentie vóór de volwassenheid vergelijkbaar is bij beide geslachten. In veel gevallen kan geen duidelijke oorzaak worden vastgesteld.

De meest voorkomende oorzaken zijn:

infecties (viraal, schimmelgerelateerd of bacterieel),
chronische ontstekingsziekten zoals colitis ulcerosa, de ziekte van Crohn, sarcoïdose of bloedziekten,
het gebruik van bepaalde medicijnen (antibiotica, niet-steroïde ontstekingsremmers, orale anticonceptie),
in sommige gevallen kan erythema nodosum worden uitgelokt door zwangerschap.

Symptomen en klinisch beeld

Kenmerkende symptomen van erythema nodosum zijn:

stevige, pijnlijke knobbels of plaques onder de huid die voelbaar zijn;
slecht afgebakende, ovale of boogvormige laesies zonder zweren;
pijn bij aanraking of druk;
bij ongeveer 50% van de patiënten komen ook gewrichts- en spierpijn voor;
de kleur varieert van roze tot rood, en verandert geleidelijk naar paars, geelachtig of groenig – vergelijkbaar met de verkleuring van blauwe plekken;
meest voorkomende locaties: de voorkant van de onderbenen, soms de armen, zelden het gezicht of de hals.

Het begin is vaak plotseling. De knobbels verschijnen symmetrisch aan beide benen en kunnen een diameter hebben van 1 tot 5 cm. Soms treden ook koorts en algemene vermoeidheid op.

Diagnose

De diagnose wordt meestal gesteld op basis van lichamelijk onderzoek en een gesprek met de patiënt. Omdat erythema nodosum vaak een symptoom is van een onderliggende aandoening, kunnen aanvullende onderzoeken nodig zijn om de oorzaak vast te stellen of andere ziekten uit te sluiten.

Mogelijke onderzoeken zijn onder andere:

een volledig bloedonderzoek, bepaling van het C-reactieve eiwit (CRP) en evaluatie van ontstekingswaarden om infecties uit te sluiten;
een test op tuberculose (Mantoux-test of IGRA-test);
onderzoek naar streptokokkeninfecties (keelkweek, ASO-titer);
onderzoek naar virale infecties;
ontlastingsonderzoek bij diarree of vermoedens van een ontstekingsziekte van de darmen;
huidbiopsie in onduidelijke gevallen om ontsteking van het onderhuidse vetweefsel te bevestigen.

ARTICLE_GIF

Behandeling en prognose

De behandeling van erythema nodosum is individueel en wordt bepaald door een dermatoloog, afhankelijk van de onderliggende oorzaak. Het doel van de behandeling is om ontsteking en pijn te verminderen en de oorzaak aan te pakken.

Algemene aanbevelingen:

rust en vermindering van fysieke belasting om de druk op de benen te verlichten;
niet-steroïde ontstekingsremmers (NSAID’s), zoals ibuprofen of naproxen, om pijn en zwelling te verminderen;
het dragen van compressiekousen om de bloedsomloop te verbeteren en ongemak te verminderen;
bij ernstigere gevallen: corticosteroïden of colchicine onder toezicht van een arts;
behandeling van de onderliggende oorzaak (antibiotica, antivirale of antischimmelmiddelen, of het stoppen van een uitlokkend geneesmiddel).

In de meeste gevallen verdwijnen de symptomen van erythema nodosum spontaan binnen vier tot acht weken. De knobbels veranderen geleidelijk van kleur en verdwijnen zonder littekens. De aandoening kan echter terugkeren, vooral als de onderliggende oorzaak blijft bestaan of opnieuw optreedt.

Wanneer een arts raadplegen

Neem contact op met een dermatoloog als u plotseling pijnlijke rode knobbels op uw benen of andere delen van het lichaam opmerkt. Medisch advies is ook nodig als er bijkomende symptomen zijn, zoals koorts, vermoeidheid of gewrichtspijn, of als de klachten na enkele weken niet verbeteren.

Een tijdige diagnose helpt om onderliggende infecties, ontstekingsziekten of geneesmiddelenreacties te identificeren en zorgt voor een veilige en effectieve behandeling.

Conclusie

Erythema nodosum is een ontstekingsreactie van het onderhuidse vetweefsel die meestal op de schenen voorkomt. Hoewel de aandoening pijnlijk en zorgwekkend kan zijn, is ze over het algemeen goedaardig en geneest ze vanzelf.

Het is essentieel om de onderliggende oorzaak vast te stellen en te behandelen om het herstel te versnellen en herhaling te voorkomen.

Als u symptomen opmerkt die wijzen op erythema nodosum, neem dan contact op met een dermatoloog. De specialist kan de oorzaak vaststellen en een persoonlijk behandelplan opstellen. In de meeste gevallen herstelt de huid volledig zonder blijvende schade.