HuidaandoeningenAcne (puistjes): oorzaken, symptomen en behandeling

Acne (puistjes): oorzaken, symptomen en behandeling

Ontstoken acne met rode uitbraken op het gezicht, de hals en de borst van een vrouw.

Acne (medisch: acne vulgaris, in de volksmond jeugdpuistjes) is een van de meest voorkomende huidaandoeningen. Het is een langdurige ontsteking van de haarzakjes en talgkliertjes, met mee-eters, rode pukkels en puistjes op het gezicht, de borst, de rug en de schouders. Bijna iedereen krijgt in de puberteit puistjes, maar acne kan ook na je twintigste blijven bestaan of pas op volwassen leeftijd beginnen. Volgens Gezondheid en Wetenschap heeft naar schatting 1 op de 5 vrouwen ook op volwassen leeftijd acne.

Acne is niet besmettelijk en heeft niets te maken met een vieze huid. Toch kan het flink op je zelfvertrouwen drukken. Een goede aanpak remt de ontsteking en verkleint de kans op littekens en donkere vlekken. Hieronder lees je hoe acne ontstaat, welke vormen er zijn, wanneer je een arts inschakelt en welke behandelingen er zijn.

Wat is acne?

In de huid zitten talgklieren die talg maken, een vettige stof die de huid soepel houdt. Bij acne maken die kliertjes meer talg aan, vaak onder invloed van hormonen. De uitgang van het haarzakje raakt verstopt met talg en dode huidcellen. Zo ontstaat een mee-eter (comedo). In dat verstopte haarzakje groeien bacteriën en reageert het afweersysteem met een ontsteking. Het gevolg: rode bultjes en puistjes met pus.

Acne zit vooral op plekken met veel talgklieren: het gezicht (de T-zone, de wangen en de kaaklijn), de hals, de bovenrug, de borst en soms de schouders of bovenarmen. De ernst loopt sterk uiteen. De een heeft een paar mee-eters op de neus, de ander diepe, pijnlijke bulten over de hele rug.

De belangrijkste vormen van acne:

  • Acne comedonica: vooral mee-eters. Open mee-eters zijn zwarte puntjes, gesloten mee-eters kleine witte bultjes onder de huid.
  • Acne papulopustulosa: naast mee-eters ook rode, gevoelige pukkels (papels) en puistjes met een geel kopje (pustels). De huid eromheen is rood en geïrriteerd.
  • Nodulocystische acne: een zwaardere vorm met diepe, pijnlijke knobbels en cysten, die vaak littekens achterlaten. De ernstigste variant heet acne conglobata. Daarbij vloeien ontstekingen en abcessen samen. Volgens de Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie (NVDV) komt die vorm vooral bij mannen voor.

Oorzaken en risicofactoren

Acne ontstaat door een samenspel van vier processen in de huid:

  • Meer talgproductie: mannelijke hormonen (androgenen), die zowel jongens als meisjes in de puberteit meer aanmaken, prikkelen de talgklieren.
  • Verhoorning van het haarzakje: dode huidcellen hopen zich op in de opening van het haarzakje, waardoor die nauwer wordt en een mee-eter ontstaat.
  • Veranderingen in de huidbacteriën: de acnebacterie (Cutibacterium acnes) groeit goed in een verstopt, vettig haarzakje en lokt samen met het afweersysteem een ontsteking uit.
  • Ontsteking: stoffen die het afweersysteem vrijmaakt, maken de huid rood, gezwollen, gevoelig en pijnlijk.

De kans op acne, of op een heftiger verloop, is groter bij:

  • Erfelijkheid: in sommige families komt acne vaker en heftiger voor.
  • Hormonale schommelingen: de puberteit, de menstruatiecyclus, zwangerschap, de periode na een bevalling en bepaalde hormoonstoornissen.
  • Vette of afsluitende producten: make-up, crèmes en haarproducten op oliebasis kunnen de haarzakjes extra verstoppen.
  • Druk en wrijving: een helm, een strakke hoofdband, een mondkapje, een sporttas op je schouder of een kraag die steeds schuurt kunnen bestaande acne verergeren.
  • Sommige middelen en supplementen: bepaalde ontstekingsremmende hormoonmiddelen, sommige middelen tegen epilepsie en sommige voedingssupplementen kunnen acne uitlokken of erger maken. Stop er niet zelf mee, maar overleg met de arts die ze heeft gegeven.

Over voeding, stress en leefstijl bestaan veel misverstanden. Volgens Thuisarts en Gezondheid en Wetenschap komt acne niet door te weinig wassen, snoep, vet eten of chocolade, make-up op zich, roken, stress of zweten. Er is ook geen goed onderzoek waaruit blijkt dat een bepaald dieet acne geneest. Merk je toch dat je huid steeds onrustiger wordt na een bepaald product? Laat het dan een tijdje weg en kijk wat er gebeurt, zolang je verder gezond en gevarieerd blijft eten.

Ontstoken acne op de wang en kaaklijn van een jonge vrouw: rode bultjes, enkele puistjes en beginnende littekensAcne op de bovenrug: ontstoken rode bultjes en knobbels, enkele korstjes en beginnende littekens

Symptomen

Hoe acne eruitziet, hangt af van de vorm en de ernst. Je ziet meestal een mengeling van:

  • Mee-eters: gesloten (witte, bolle bultjes) en open (zwarte puntjes). Dat zwarte puntje is geen vuil.
  • Pukkels en puistjes: rode, pijnlijke bultjes, soms met een zichtbaar geel kopje van pus.
  • Knobbels en cysten: diepe, gevoelige bulten onder de huid die dagen tot weken kunnen blijven en vaker littekens geven.
  • Roodheid en pijn: vooral bij een actieve ontsteking.
  • Restverschijnselen: donkere vlekken (postinflammatoire hyperpigmentatie), rode vlekken die lang zichtbaar blijven, en littekens die ingezonken, verdikt of gemengd kunnen zijn.

Met een getinte of donkere huid is de kans op bruine vlekjes en littekens groter dan met een lichte huid, schrijft Thuisarts. Die vlekken verdwijnen vaak pas na maanden. Meer over dit soort verkleuringen lees je in ons artikel over hyperpigmentatie.

Bij veel mensen verloopt acne in golven: rustige periodes wisselen af met opvlammingen. Acne zegt niets over hoe goed je je huid verzorgt.

Acne en hoe je je voelt

Omdat acne midden in je gezicht zit, voelen veel jongeren en volwassenen zich er onzeker of somber door. Ze vermijden foto's of trekken zich terug. De NVDV wijst erop dat acne psychische klachten kan geven en dat psychologische begeleiding voor sommige mensen helpt. Praat erover met mensen om je heen of met je arts. Voel je je er somber of onzeker door, dan is dat een goede reden om de behandeling serieus aan te pakken, ook als je acne er voor anderen ‘mild’ uitziet.

Wanneer naar een arts?

Laat je huid beoordelen als:

  • je veel puistjes met witte of gele kopjes hebt, of diepe, pijnlijke knobbels en cysten;
  • de verzorgingsadviezen na een paar maanden geen duidelijke verbetering geven;
  • er littekens of donkere vlekken ontstaan, zeker als je een getinte of donkere huid hebt;
  • de acne zich over grote delen van je gezicht, borst of rug uitbreidt;
  • de acne plots op volwassen leeftijd begint, vooral samen met een onregelmatige cyclus of meer haargroei op gezicht of lichaam;
  • je vermoedt dat een middel of supplement dat je gebruikt de uitslag uitlokt;
  • een kind al vóór de puberteit acne krijgt; dat kan op een hormonale oorzaak wijzen;
  • de acne je stemming, je slaap of je sociale leven beïnvloedt.

In Nederland begin je meestal bij de huisarts. Die kijkt naar je huid, start een eerste behandeling en kan je doorverwijzen naar een dermatoloog (huidarts) als dat niet genoeg helpt of als de acne ernstig is. Wil je sneller een specialistische blik, dan kan een iDerma-dermatoloog je huid ook online beoordelen op basis van foto's.

Diagnose

Acne is meestal goed te herkennen aan hoe het eruitziet. De arts bekijkt welke soorten puistjes je hebt, waar ze zitten, hoe actief de ontsteking is en of er al littekens of vlekken zijn. Extra onderzoek is vrijwel nooit nodig. Op basis van het aantal pukkels en puistjes, de uitgebreidheid en eventuele littekens wordt de acne ingedeeld als mild, matig of ernstig. Zijn er tekenen van een hormoonstoornis, dan kan de arts bloedonderzoek of een verwijzing voorstellen.

Ook belangrijk is het onderscheid met aandoeningen die op acne lijken:

  • Rosacea: roodheid en pukkels midden in het gezicht, maar zonder mee-eters.
  • Periorale dermatitis: kleine rode bultjes rond de mond, de neus of de ogen, vaak na gebruik van hormoonzalf op het gezicht.
  • Folliculitis: een ontsteking van haarzakjes, bijvoorbeeld na scheren of epileren.
  • Milia (gerstekorrels): harde, witte bolletjes zonder ontsteking.
  • Hidradenitis suppurativa: pijnlijke bulten en ontstekingen in de oksels, liezen of onder de borsten.
  • Uitslag door een middel: plotseling veel gelijke puistjes, zonder mee-eters.

Het helpt om bij de start foto's van je huid te maken. Zo zie je later beter of de behandeling werkt, want verbetering gaat langzaam en valt in de spiegel vaak niet op.

Behandeling

Het doel is om bestaande puistjes te laten afnemen, nieuwe te voorkomen, de ontsteking te remmen en littekens en vlekken te beperken. Volledig genezen lukt niet altijd, maar meestal kun je acne rustig krijgen en houden tot het vanzelf overgaat. Welke aanpak past, hangt af van de vorm en ernst van je acne, je huidtype, je leeftijd, een eventuele (wens tot) zwangerschap en wat je al eerder hebt geprobeerd.

  • Dagelijkse verzorging: mild maar regelmatig wassen met lauw water en een zeepvrije reiniger, olievrije producten en zo min mogelijk aan je huid zitten. Schuren, scrubben en vaak wassen irriteert de huid en maakt acne niet beter.
  • Behandeling op de huid: bij lichte tot matige acne is een gel of crème meestal de eerste stap. Vaak combineert de arts twee werkzame stoffen in één product: een stof die mee-eters losmaakt en de verhoorning remt, samen met een stof die bacteriën bestrijdt of de ontsteking remt. Je smeert meestal één keer per dag, ’s avonds, het hele gebied met acne, niet alleen de losse puistjes. In het begin kan je huid droger, schilferig of branderig worden.
  • Tabletten: bij matige tot ernstige acne, of acne op de rug die je moeilijk kunt insmeren, kan een tabletkuur tegen bacteriën worden toegevoegd aan de gel of crème. Zo’n kuur duurt vaak ongeveer drie maanden.
  • Hormonale behandeling: bij vrouwen kan een hormonale aanpak, zoals bepaalde anticonceptiepillen, de talgproductie remmen. Dat ligt vooral voor de hand als je toch al anticonceptie wilt.
  • Behandeling bij ernstige acne: bij knobbels en cysten, of als andere behandelingen niet genoeg helpen, kan de dermatoloog een tabletbehandeling op basis van een van vitamine A afgeleide stof voorstellen. Die remt de talgproductie sterk. Omdat deze behandeling schadelijk is voor een ongeboren kind, hoort er strikte zwangerschapspreventie bij, en ook regelmatig bloedonderzoek.
  • Behandelingen bij een huidtherapeut of in een huidkliniek: een chemische peeling, lichttherapie (bijvoorbeeld LED), fotodynamische therapie of bepaalde laserbehandelingen kunnen als aanvulling dienen. Het bewijs daarvoor is beperkter dan voor de standaardbehandeling, maar ze kunnen de huidstructuur egaler maken en donkere vlekken helpen vervagen. In Nederland kan een huidtherapeut je daarnaast verzorgingsadvies en ondersteunende behandelingen geven.
  • Littekens en vlekken: pas als de ontsteking onder controle is, heeft littekenbehandeling zin. Mogelijkheden zijn fractionele laser, microneedling, diepere of oppervlakkige peelings, subcisie (het losmaken van ingetrokken littekens met een naald) en fillers. Donkere vlekken vervagen sneller met dagelijkse zonbescherming en behandelingen die de huidvernieuwing stimuleren.

Hoe lang duurt het? Reken op geduld: pas na 4 tot 6 weken zie je de eerste verbetering, een duidelijk resultaat na 8 tot 12 weken. Na ongeveer drie maanden bekijk je samen met je arts of de behandeling goed genoeg werkt, of dat je overstapt op iets anders. Acne komt vaak terug, dus na een goed resultaat is een onderhoudsbehandeling meestal verstandig. Krijg je veel last van irritatie, stop dan niet zomaar, maar laat het plan aanpassen.

Verzorging en preventie

  • Wassen: was je gezicht een tot twee keer per dag met lauw (niet heet) water en een milde, zeepvrije reiniger. Dep daarna voorzichtig droog.
  • Hydrateren: ook een vette of gemengde huid heeft een niet-comedogene, olievrije crème nodig, zeker tijdens een behandeling die de huid uitdroogt.
  • Zon: zon lijkt acne soms even te verbeteren, maar volgens de NVDV verdikt uv-straling de huid, waardoor juist meer mee-eters ontstaan, en stijgt het risico op huidkanker. De zonnebank helpt evenmin. Gebruik dagelijks een olievrije zonnebrandcrème met minstens SPF 30, ook omdat veel acnebehandelingen je huid gevoeliger maken voor zon. Dat beschermt ook tegen donkere vlekken.
  • Make-up: kies olievrije producten met de vermelding ‘niet-comedogeen’ en haal je make-up elke avond grondig maar zacht weg.
  • Niet knijpen of peuteren: uitknijpen duwt talg en bacteriën dieper de huid in. Dat geeft meer ontsteking, littekens en vlekken. Laat het verwijderen van mee-eters over aan een professional.
  • Na het sporten: spoel zweet van je huid en trek droge kleding aan, zodat er minder wrijving is.
  • Haar en accessoires: houd haarolie en wax uit de buurt van je voorhoofd, verschoon je kussensloop regelmatig en let op helmen, petten en mondkapjes die schuren.
  • Leefstijl: gevarieerd eten, genoeg slaap en ontspanning zijn goed voor je algemene gezondheid. Een streng dieet is niet nodig.
  • Volhouden: wissel niet elke paar dagen van product. Je huid heeft weken nodig om te reageren.

Wat kun je verwachten?

Acne gaat bij de meeste mensen rond hun 25e vanzelf over, al kan dat jaren duren en houdt een deel er langer last van. Behandelen heeft dus vooral als doel de tijd tot dan door te komen zonder littekens. Hoe eerder de ontsteking onder controle is, hoe kleiner de kans op blijvende schade, zeker bij een getinte of donkere huid. Helpen de adviezen na twee tot drie maanden niet genoeg, of ontstaan er pijnlijke knobbels, littekens of donkere vlekken, laat je huid dan beoordelen.

Bij iDerma kan dat online. Maak in daglicht en zonder flits foto’s van je gezicht van voren en van beide kanten, en van je rug of borst als daar ook puistjes zitten. Vermeld in het online consult met een iDerma-dermatoloog hoe lang je al acne hebt, wat je al hebt geprobeerd, of je zwanger bent of wilt worden en welke middelen je gebruikt. Meestal krijg je binnen 24 uur (in het weekend binnen 48 uur) een beoordeling en een persoonlijk plan voor behandeling en verzorging. Is aanvullend onderzoek of een behandeling in een kliniek nodig, dan hoor je wat je via je huisarts kunt regelen.

Foto: Sedef94, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.

Foto: James Heilman, MD, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons.

Veelgestelde vragen

Verschilt acne op volwassen leeftijd van acne in de puberteit?
Vaak wel. Bij volwassenen, vooral vrouwen, zitten de ontstoken puistjes meestal op het onderste deel van het gezicht: de kaaklijn, de kin en de hals. Het verloopt vaak in golven, bijvoorbeeld rond de menstruatie, en laat sneller donkere vlekken achter. De behandeling houdt rekening met je leeftijd, huidtype, hormonale schommelingen en een eventuele kinderwens.
Waarom wordt mijn huid eerst droger of roder als ik met een acnebehandeling begin?
Veel gels en crèmes tegen acne werken in op de bovenste huidlaag. Daardoor kan je huid de eerste weken droog, schilferig, branderig of rood worden. Dat is meestal tijdelijk. Smeer dun, gebruik een olievrije, verzachtende crème en bespreek met je arts of je de eerste weken om de dag kunt smeren. Bij een gevoelige, getinte of donkere huid is die opbouw extra belangrijk. Wordt de irritatie heftig, laat het plan dan aanpassen in plaats van zelf te stoppen.
Gaan acnelittekens en donkere vlekken vanzelf weg?
Rode en bruine vlekken na een puistje zijn geen echte littekens. Ze vervagen meestal vanzelf in een aantal maanden, soms langer bij een donkere huid. Dagelijkse zonbescherming helpt dat proces. Ingezonken of verdikte littekens verdwijnen niet vanzelf. Die kun je pas laten behandelen als de acne zelf rustig is, bijvoorbeeld met laser, microneedling, een peeling of subcisie.
Kan ik acne laten behandelen als ik zwanger ben of borstvoeding geef?
Ja, maar niet met elke behandeling. Een aantal gels en crèmes en de tabletkuren tegen bacteriën zijn tijdens de zwangerschap of borstvoeding niet geschikt. Andere producten mogen wel. De zware tabletbehandeling voor ernstige acne is in de zwangerschap uitgesloten. Vertel je arts dus altijd of je zwanger bent, borstvoeding geeft of zwanger wilt worden, zodat de behandeling daarop wordt afgestemd.
Is acne helemaal te genezen?
Acne gaat bij de meeste mensen rond hun 25e vanzelf over. Tot die tijd lukt het meestal om de acne met een goede behandeling rustig te krijgen en te houden. Omdat het vaak terugkomt zodra je stopt, adviseert de arts na een goed resultaat vaak een lichtere onderhoudsbehandeling. Zo voorkom je nieuwe ontstekingen en littekens.
Hoe weet ik of het acne is of rosacea?
Bij acne zie je mee-eters: zwarte puntjes en kleine witte bultjes. Bij rosacea ontbreken die. Rosacea begint volgens Thuisarts meestal pas rond je 30e, met een rood gezicht en blozen dat erger wordt door zon, warmte, alcohol of stress, soms met zichtbare adertjes en puistjes midden in het gezicht. De behandeling is anders, dus twijfel je, laat je huid dan beoordelen.
Nog twijfels?

Een dermatoloog stelt een plan op, speciaal voor jouw huid.

Niet zomaar een crème uit de winkel — de diagnose van een gecertificeerde specialist en een persoonlijk behandelplan, binnen 24 uur.

Consult starten
Persoonlijk behandelplan
24 u
Diagnose
Behandelplan
Voorschriften
iDerma
Gecertificeerd dermatoloog

Geschreven door

Anna Tunkeviča

Medische inhoud beoordeeld door

Agnė Panavienė(Dermatoloog)

Onze andere artikelen

Rode, schilferige en ontstoken huid van atopisch eczeem op de onderarm en pols

Constitutioneel eczeem (atopisch eczeem): symptomen, oorzaken en behandeling

Constitutioneel eczeem (atopisch eczeem) geeft jeuk, een droge huid en terugkerende opflakkeringen. Lees over de oorzaken, symptomen en verzorging.
Groepjes gordelroosblaasjes met roodheid over de nek en schouder

Gordelroos (herpes zoster): symptomen, oorzaken en behandeling

Gordelroos geeft een pijnlijke blaasjesuitslag aan een kant van het lichaam. Ontdek de symptomen, oorzaken, besmettelijkheid en behandelopties bij iDerma.
Een verheven, wratachtige seborroïsche keratose met een ruw oppervlak op de huid, op afstand beoordeeld.

Ouderdomswratten (seborroïsche keratose): herkennen, oorzaken en behandeling

Ouderdomswrat (seborroïsche keratose): een onschuldig bruin plekje. Zo herken je hem, zie je het verschil met huidkanker en kies je hoe je hem weghaalt.
Handrug met schilferende, roze verheven plekken die kenmerkend zijn voor lichen planus.

Lichen planus: paarse bultjes, witte lijntjes in de mond en nagelafwijkingen

Lichen planus geeft jeukende, paarsrode platte bultjes en witte lijntjes in de mond. Niet besmettelijk en op de huid meestal binnen 2 jaar over.